Dân liêu! - VC

By VƯƠNG CƯỜNG

Dân liêu

Vương Cường


Đang chủ trì cuộc họp tôi nhận được điện thoại từ Hiền:

- Trưa nay 11h thưa anh anh tăng cường cho em vài người giỏi uống rượu bọn em không biết uống đến quán Z  chia lửa ạ!

Trời! Lại đột xuất thế nữa ư?

Sáng nay cử hai em xinh xắn biết nói biết cười đi làm cái đối ngoại tết đang về mà!

Tôi vò đầu. Mấy tháng trước cử đoàn cán bộ đi hội thảo nước ngoài ai cũng mừng. Tưởng yên. Thế mà còn 10 giờ nữa là đoàn lên đường. Đang đêm nhận được điện thoại anh ơi em đang cấp cứu tại bệnh viện em báo cáo anh ngày mai em không thể tham gia đoàn hội thảo quốc tế được!

Trời! Thằng Nguyễn Văn A! Cứ sát giờ đi rồi lăn ra ốm!

Tôi gọi ngay cho trưởng phòng TCCB đến bàn việc. Trưởng phòng TCCB gọi điện thoại cho một người hỏi: Cậu đi hội thảo nước ngoài ngay ngày mai được không? Nó hỏi lại nước nào ạ? Nước nào quan trọng gì miễn là nước ngoài! Không nếu nước không thích thì không đi...Cuối cùng cử ngay thằng Trần Văn B đi thay. B lại bảo anh báo lại sếp C tôi ghi một bàn nhé! Hoàng tử ngồi nhà tôi đang học đại học từ xa sắp ra trường rồi. Tôi nghe mà muốn văng câu sau nhớ mình " phương diện quốc gia" nên thôi. Bạn đã đặt khách sạn chuẩn bị đón đoàn theo danh sách có Nguyễn văn A rồi. Thế là từ đó Trần văn B mang tên Nguyễn Văn A. Tức tốc trưởng phòng TCCB làm ngay quyết định mới thay Nguyễn Văn A bằng Trần Văn B. Lễ tân lo đổi vé...Chuyện cũng qua. Hôm B về bảo anh ơi đi đâu làm gì họ đều gọi em là Nguyễn Văn A! Khi tham luận tại hội thảo bài em viết hẳn hoi ấy thế mà khi trình bày cứ như không phải!

Bây giờ khổ thân tôi tìm đâu ra thằng giỏi uống rượu đây? Tôi cho gọi ngay Phan Văn C đến. Nghe tôi nói nó xin dài anh ơi em vừa nhậu đêm qua do thằng bạn thân nhờ đi nhậu hộ. Anh cử thằng khác đi hộ em. Em xin anh đấy.

Tôi bảo cậu xem có thằng nào ở cơ quan mình uống được rượu đâu. Toàn quân đàn ông vô dụng chẳng biết rượu bia gì! Bảo thằng M nó đập bệnh đau bao tử nằm rên trong phòng. Tìm thằng N thì tắt máy ngồi trong toa lét. Thì ra chúng nó biết trước tin trưa nay cần người đi làm nhiệm vụ uống rượu đã nhanh trí đứa ốm đứa trốn  liền. Năm sau xin biên chế phải tìm thằng nào biết uống rượu bia mới được khi gặp khó nó còn xung trận cho mình. Mấy ả thị mẹt thì vô tích sự. Tôi nghĩ vậy rồi quay sang nghiêm giọng:

- Việc uống rượu trưa nay không phải thích hay không mà là nhiệm vụ anh phải làm nhiệm vụ như người chiến sỹ không có quyền lựa chon.

Nhìn thằng C vò đầu bứt tóc cũng thấy tội nghiệp. Tôi bảo gọi tắc xi đi về cho khỏi gió. Đang ngây ngây nghệt nghệt mà gặp gió thì xong đấy. Tiền thanh toán vào khoản tiếp khách!

Cuối cùng thì hắn cũng đi. Trông dáng hắn đi xiêu vẹo   tôi hơi chợt thương thương nghĩ nhanh nhanh tìm thằng uống rượu giỏi về mà thay thế quân già hết rồi!

Nghĩ thật buồn cười hôm mấy người bạn học cũ gặp nói anh giờ sướng nhất hội lãnh đạo một đơn vị quan trọng...Chúng nó thật quá quan liêu! ( Tôi chợt nhớ ra chúng nó có làm quan đâu mà liêu!). Chúng nó không biết được nỗi khó của tôi...

VC

More...

Nhờ tắc đường...VC

By VƯƠNG CƯỜNG

 

Nhờ  tắc đường...

VƯƠNG CƯỜNG

Tắc đường nghiêm trọng thường xuyên xảy ra tại Hà Nội và TP HCM. Ảnh: Hoàng Hà.

     
Mấy người bạn cùng học thời xưa bảo mày sướng thật ở ngay giữa thủ đô đi lại dễ dàng sạch sẽ...Chiều nay mắc kẹt giữa biển người nhấp nhô mũ bảo hiểm như người ngoài hành tinh! Tiến lùi đều không được. Thế mà hay khi ấy mấy người bạn  đều cùng hiện lên...
... Văn Hải xuất hiện trước mặt mình. Nhớ một đêm khoảng 10 giờ đang đau đầu vì phải làm phép nhân 9 con số nhân với 9 con số của một bài tập lớn. Thầy bảo muốn thành kỹ sư kết cấu công trình giỏi thì phải biết tính giỏi! Bỗng nghe có người gõ cửa và nói cho tớ gặp VC với. Ra sân chẳng biết thằng nào mới toe. Suýt nữa thì nói ông có nhầm không? Nó nói tôi nghe có người giới thiệu tôi đến chơi ông đây tôi cùng khóa nhưng học Máy xây dựng. Thế là lấy ấm nước chè pha lại gái ngủ trưa ấy mà hai thằng uống nước và nói chuyện. Chiều nay bỗng như nghe nó nói ông thấy không chẳng ai sánh được dân gian. Có một vốc chữ bẻ ra ném lên trời rơi xuống đất thế mà nó ghép lại thành những câu hay tuyệt: Trong đầm gì đẹp bằng sen / Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng / Nhị vàng bông trắng lá xanh / Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn. Ừ nhỉ thế mà mình không biết...
 
...Một người tóc sóng trán cao mắt nhìn thẳng vào mình hóa  ra là anh Nguyễn Trọng Tạo. Có lần minh nói với anh Nguyễn Trọng Tạo anh Tạo ơi tôi chán ngấy cái thơ mặt phẳng êm êm đều đều nhạc nhạc cũ cũ... Tôi nhớ khi Nguyễn Đức Thuận bị bắt trong tất cả những đòn tra tấn của kẻ thù ông sợ nhất là ngồi trong thùng phi và bên trên nó cho nhỏ từng giót nước  đều đều  giản đơn mà kinh khủng nhất...Tôi cũng hãi như thế khi đọc thơ " trên nền nhạc cũ"...
Nguyễn Trọng Tạo Lục bát nha: a a a á á a / a a a á á a á a. Nhưng lục bát biến hóa lắm đấy. Thế là như người thợ người ta nghép gạch vào là có thơ thôi. Tôi bảo ừ nhỉ thế là nhớ đến ông thầy dạy khi còn trẻ con học ở trường làng. Thầy đọc: Vợ tôi con gái đàn bà / Nữ nhi yếu đuối thật là đáng thương...HAY! Lục bát hay! Tiên sư thằng Tào Tháo!

Còn thơ 7 chữ 4 câu:
Á a a á á a a / á á a a á á a / a á a a a á á / a a á á á a a...

Nhưng chưa tìm ra được câu minh họa chán quá!
... Tuyết Nga gọi điện.

-  Này lâu lắm rồi em không dám nói với anh.

- Gì mà nghiêm trọng thế anh có phải hổ báo đâu mà không dám nói?

- Không hổ báo nhưng nói thật thì mất lòng thì sao.

- Thôi có gì thì nói nhanh nhanh còn đi ngồi hội đồng nghiệm thu đây!
- Trưa có bia rồi!
- Thế này nhé em thấy anh vào nhà ai anh cũng viết còm bằng " thơ" cả.
- TN thấy viết thế hay không? Anh cũng đầy cảm xúc đấy nghe. ( Lẩm nhẩm đọc: Chưa bao giờ muộn đâu em /  xa xôi sông gió mây thuyền anh qua. HAY HAY HAY! Trong còm với bài gì đó của PP.. nên khi nghe TN nói thì hơi vênh vang một chút )
- Anh còn đọc viết và đọc "thơ" còm nữa hahaha...
     
Cuộc nhớ bị cắt ngang do đường đã có dấu hiệu thông đã nhích được từng bước như kiểu đi đám ma...

More...

Đàn bà hư rồi mới thành đạt đàn ông thành đạt rồi mới hư... - VC

By VƯƠNG CƯỜNG


 

Đàn bà hư rồi mới thành đạt đàn ông thành đạt rồi mới hư...

VƯƠNG CƯỜNG

      
Tôi đọc đâu đó ai viết về ai đó thế là bỗng nhớ tới một người. Ông là GS Vũ Khiêu. Khi tôi còn học năm thứ nhất được nhìn thấy và đọc cuốn sách của ông anh hùng và nghệ sỹ. Ông cùng cơ quan với tôi một thuở khá lâu khi ấy tôi vẫn chưa qua đại học. Đến đây không thể không nhớ tiếp một người khác. Đó là GS Đào Nguyên Cát ( TBT thời báo Kinh tế VN ). Khi ông làm vụ trưởng vụ thông tin khoa học của ban THTW ông có trong tay chỉ vài người người làm văn thư người trông thư viện. Nhưng GS Đào Nguyên Cát lại là người có rất nhiều ý tưởng lớn. Để thực hiện ông thường lấy "cái oai bề trên" nhờ các cơ quan khác xin cán bộ biệt phái. Ai phù hợp thì ông giữ rất lâu mà cơ quan cho mượn cúng nể ông mà không đòi lại. Ai không phù hợp thì chỉ năm bữa nửa tháng là ông cho về vì "xong việc"! Có người nói đùa được cái váng nào là ông vớt mất! Tôi đến với ông như vậy. GS Đào Nguyên Cát là người rất có tài trong việc tìm tòi tổ chức và quan hệ công việc tôi chưa thấy ai giỏi như thế trong quan hệ công việc của mình. Ông coi trọng từ cô lễ tân đến thủ tướng hay TBT! Một lần sau chuyến đi công tác nước ngoài khá lâu ông còn nhớ gửi cho cô phụ trách tổng đài cái cặp nhiệt độ làm quà. Ông nói với tôi đừng đóng cái cửa rôi đây mình sẽ đi! Anh Nguyễn Thái Ninh lúc này là vụ trưởng sau là phó ban rồi trưởng ban UVTW ( đã mất ) bước vào phòng nói với tôi khi chỉ tay về GS Đào Nguyên Cát thầy anh đấy! Nếu hỏi người nào để lại nhiều giai thoại nhất và những giai thoại đó tỏ lòng kính nể thì tôi nghĩ ngay đến GS Đào Nguyên Cát!
      Tôi được gặp GS Vũ Khiêu nhờ thế. GS Vũ Khiêu là người hào hoa phong nhã uyên thâm. Ông viết câu đối hay ứng khẩu câu đối như chớp mà sâu sắc lắm có tính khái quát tổng kết. Ông viết cổ văn như văn tế thì có lẽ ở ta giờ ít ai bằng. Ông có những nhận xét tinh tế lắm. Nghe qua cứ tưởng ông đùa. Tuy biết một số câu trực tiếp nhưng tôi còn nghe nhiều người nói trong các giờ giải lao của  hội thảo khoa học hay trong các hội đồng nghiệm thu đề tài hay bảo vệ luận văn luận án...Có hai câu tôi nhớ nhất:
- Những thằng khuyên tao bỏ thuốc lá chết hết rồi! ( GS Vũ Khiêu là người hay hút thuốc lá và ông đang khoẻ mạnh minh mẫn mắc dù đã đến tuổi gần thế kỷ! )
- Đàn ông thành đạt rồi mới hư đàn bà hư rồi mới thành đạt!

( Không biết mức độ đúng sai đến đâu nhưng với tôi mỗi lần nhớ tới tôi đều cười hình như như thế...)

More...

MỸ ANH - VC

By VƯƠNG CƯỜNG

MỸ ANH
VƯƠNG CƯỜNG

Preview

      Sáng sớm ở khách sạn Cholonxay nước Lào tháng tư năm 2008 Quý  lại trở chứng đốt sống cổ đau chèn nó không quay được người cứ đuồn đuỗn như cây chuối. Cô phiên dịch phải day huyệt mà nào biết huyệt đâu.Cứ day đại đi.Có một người phụ nữ cao ráo đẹp sang trọng ngồi đầu xa thỉnh thoảng lại nhìn.Caí nhìn giống như ca sỹ nhìn thấy ánh đèn sân khấu đàn chim sẻ thấy cánh đồng lúa chín...Người ấy đi lại gần chỗ chúng tôi.
- Này em day huyệt phải thế này này...
Rồi như tức mắt chị làm luôn. Tôi nhìn thấy những ngón tay búp măng mềm mại dây huyệt thì cũng ngứa ngáy nghề thầy bói của mình:
- Này em em là bác sỹ phải không?
- Sao anh biết?
- Vì anh nhìn những ngón tay em mà liên tưởng đến cô bạn anh hồi trước học piano tại nhạc viện Hà Nội...
      Thế là từ hôm đó tôi quen Mỹ Anh. Sáng sớm chiều tối Mỹ Anh hay rủ hoặc tôi và anh bạn đi cùng rủ Mỹ Anh đi tập thể dục! Có hôm ba người đi bộ quanh khu khách san gặp mấy ông sư đi khất thực. Mỹ Anh giải thích như một tu sỹ! Có hôm tiện chân đi xa quá khách sạn đến mấy cây số.Trời tối mới dật mình rủ nhau về. Tôi đánh rơi cái kính.
- Bây giờ hai anh đi một phía em đi một phía sẽ tìm được!
- Tôi và bạn tôi trở thành người máy.Bạn biết rồi đấy đời tôi đã từng chỉ huy một công trường hàng chục kỹ sư và hàng ngàn công nhân xây dựng. Vậy mà giờ đây tôi phải nghe lời Mỹ Anh như một chú bé. Hơn 30 phút chúng tôi đi hết đường từ lâu mà chẳng thấy Mỹ Anh quay lại. Tôi cảm thấy sốt ruột và một thoáng lo lắng Dù sao Mỹ Anh vẫn là một phụ nữ...
      Giờ thì tôi mới biết những lo lắng của tôi thật quá trẻ con trước một Mỹ Anh quá tự tin. Mỹ Anh bảo tôi anh nhớ rằng một thân gái mà em đã từng leo trèo rừng sâu núi cao tôi căng võng mà ngủ. Từng là vận động viên huy chương vàng điền kinh toàn quốc. Từng là võ sỹ Karate cao cấp.
      Từ hôm đó tôi bắt đầu hiểu hơn người bạn mới của mình. Thì ra Mỹ Anh sang đây đầu tư khai thác vàng! Ba năm đi lại Mỹ Anh bảo tôi riêng tiền đi lại em cũng hết cả triệu đô rồi. Tôi nhìn Mỹ Anh như người từ hành tinh khác vừa đến. Từ đó tôi hay nghe chuyện người phụ nữ xinh xắn nhanh nhẹn tháo vát này. Càng nghe tôi càng phục. Thì ra vốn là một bác sỹ giảng dạy tại một trường y tế tại thành phố Hồ Chí Minh. Chồng là một bác sỹ có phòng khám tư. Trong nhều bệnh nhân của anh có một người phụ nữ trở thành bạn thân của cả gia đình. Bao nhiêu năm trời chị chị em em...thỉnh thoảng đi nhà hàng ăn uống đi chơi cùng nhau. Một hôm Mỹ Anh giật mình phát hiện ra chị này là bồ của chồng mình! Như sấm sét xiêu vẹo mất một thời gian. Mỹ An im lặng và quyết đứng dậy mang cả hai cậu con trai về thành phố Đà Nẵng. Ban đầu dựa vào mẹ. Mỹ Anh chuyển hướng từ đây. Vốn thông minh và rất tháo vát cô từ cầm cự đến làm giàu trong một thời gian không dài. Mỹ Anh nói với tôi:
- Nếu anh vào Đà Nẵng cứ thấy ở đâu có cửa hàng dược to cửa hàng bán rượu tây...to thì đó là của em! Đừng tái mặt như thế. Cách thành phố khoảng 60km em còn cái trang trại ngót 100ha nữa đấy. Cơn bão số 5 đã quét sạch những gì em có ước hàng tỷ đồng. Choáng! Nhưng nếu anh đến chẳng bao giờ gặp em hết. Em không bao giờ ở đó cả.
-  Thế em ở đâu? Em đang ở nước ngoài! Thái Lan hoặc Lào...hoặc đang ở một nơi nào đo. Em đang lập các dự án lớn một vài nước mà anh.
      Công việc nghiên cứu kinh tế của tôi đã cho tôi đi đến nhiều nơi trên đất nước này gặp bao nhiêu người phụ nữ tài giỏi. Nhiều lần trên lớp tôi từng nói người giỏi quản lý là người ít khi có mặt tại nơi làm! Tôi từng gặp chị Mỹ Lệ ở Bình Phước. Đến xem các phân xưởng sản xuất hạt điều xuất khẩu. Tôi nhớ như in hình dáng và lời nói của chị: Đứng trước các thầy tôi chẳng biết nói gì cả. Tôi làm sao tôi báo vậy thôi. Tôi chỉ học lớp 3 thôi mà chữ nghĩa ít có gì mong các thầy thông cảm.
      Buổi báo cáo của chị chỉ 15 phút ấn tượng mãi trong tôi. Tôi hỏi chị trên thị trường thế giới hiện nay chị có tính tới một ngày nào đó hạt điều của chị không đủ sức cạnh tranh không? Chị bảo 15 năm nữa cũng chưa phải lo. Chị cũng từng trắng tay năm 1993. Chị nói trước mặt tôi chỉ còn hai con đường một bỏ quê mà đi vì không thể nhìn mọi người và hai đứng dậy. Tôi đã đứng dậy. 3000 công nhân 3 loại áo màu khác nhau cưới xin ăn hỏi nhà ở nếu ai lập gia đình chị lo tất! Đang ngây người trước các phân xưởng sản xuất hạt điều chị dẫn chúng tôi đi xem khu du lịch sinh thái. Chị bảo phải đi ôtô. Chao ôi một trang trại 60 ha tự chị thiết kế dường đi bãi cỏ dòng suối con cò con vạc sống động đẹp không nói hết được. Ngang qua biệt thự của chị tôi hỏi chị thiết kế hay là ai. Chị bảo tôi thuê kiến trúc sư nổi tiếng SG đấy. Tôi bảo thế chẳng cần xem nữa. Vì tôi biết rồi tôi quan tâm cách làm chứ không cần xem cụ thể! Với tôi quan trọng là phương pháp đã đúng về phương pháp thì kết quả sẽ tốt.
    Kể chuyện Mỹ anh tôi lại nhớ chị Mỹ Lệ không biết có phải vì hai chị đều có tên đệm là Mỹ không? Tôi hỏi các cháu giờ thế nào Mỹ Anh bảo cả hai cháu đang học đại học tại thành phố HCM tiếp tục cho ra nước ngoài học anh ạ. Học ở trong nước cứ loay hoay nhiều việc mà thiếu kiến thức.
      Tôi đã ngồi uống cà fê với Mỹ Anh tại đường Nguyễn Du Hà Nội. Nơi một lần tôi rủ anh Nguyễn Trọng Tạo đến đó. Anh Tạo là người quán sang nào ở đâu cũng biết thế mà còn ngẩn ra khen lấy khen để. Mỹ Anh ra HN để giải quyết một số thủ tục. Khi ngồi lên tắc xi còn nhắc tôi khi vào Đà Nẵng công tác nhớ gọi cho em. Và rồi tôi vào thật. Nhưng không có thời gian khi sắp ra sân bay Mỹ Anh đánh chiếc xe ô tô mới tinh muốn đưa tôi ra sân bay. Tôi bảo cơ quan đã bố trí xe cho tôi rồi hẹn lúc khác vậy. Thế là Mỹ Anh buộc tôi vào quán Cà fê gần học viện tôi công tác. Tôi lại vội vàng ra sân bay suốt cả chuyến bay cứ nghĩ gần xa sao mình khi nào cũng vồi vội thế?
      Bây giờ tôi đánh mất điện thoại của Mỹ Anh chẳng biết làm sao liên hệ. Đầu tháng 8 vừa rồi tôi lại vào Đà Nẵng qua quán Cà fê dạo nào bỗng nhớ người bạn tình cờ gặp tôi đành trở về Hà Nội trong tiếc nuối. Nhưng tôi biết có lúc Mỹ Anh cũng vào xem blogs nếu vô tình vào đọc những dòng này tôi lại tin thế nào Mỹ Anh cũng sẽ gọi cho tôi...

More...

Văn học nông thôn - Hãy cho tôi đôi mắt. VC

By VƯƠNG CƯỜNG


Văn học Nông thôn -  Hãy cho tôi đôi mắt!

VƯƠNG CƯỜNG

Preview
Hà nội ngày  tháng  năm 2009
      Em thân yêu đôi khi anh tưởng tượng một mai khi con đò bến nước cây đa ngọn khói lam chiều... mất đi trong hồn ta chống chếnh ra sao nhỉ? Nhưng rồi anh lại nghĩ ai cũng có một vùng nông thôn nào đó nơi cỗi nguồn tình yêu nơi có con cò bay trắng muốt suốt dọc đời mình. Chúng ta đã lớn lên trong khó nhọc cùng với những câu chuyện cổ tích của bà và những áng văn thơ tuyệt tác nuôi dưỡng tâm hồn. Trước 1945 các nhà văn Ngô Tất Tố Nguyễn Công Hoan Nam Cao...những nhân vật sống mãi với thời gian như chị Dậu anh Pha Chí Phèo Thị Nở...Sau 1945 đặc biệt trước sau 1986 các nhà văn Nguyễn Minh Châu Lê Lựu Nguyễn Khắc Trường Nguyễn Ngọc Tư...những nhân vật lão Khúng Giang Văn Sài...đôi khi cũng len vào trong sinh hoạt của nhiều người. Em thấy đấy những nhà văn nổi tiếng những nhân vật văn học nổi tiếng đều có quê cùng ta đấy nông thôn nông dân...Em hỏi sao anh lại bảo Văn học nông thôn - Hãy cho tôi đôi mắt chứ gì? Anh chỉ nói theo nhà thơ Raxun Gamzatop thôi. Ông nói đừng nói cho tôi đề tài mà hãy nói cho tôi đôi mắt! Đề tài nông thôn không thiếu nhưng muốn viết được lại cần đôi mắt!
     
Văn học viết về nông thôn có nhiều tác phẩm hay nhưng đôi khi anh vẫn muốn đòi hỏi thêm một chút! Khi nông nghiệp nông dân nông thôn trong cơn bão kinh tế thị trường toàn cầu hoá mặt trái của sự phát triển đổ bộ ngày càng nhiều hơn và cũng là khi các tác phẩm viết về nó dường như thưa thớt. Văn học cũng như khoa học hay tôn giáo đạo đức tình yêu... đều phạm trù phản ánh thuộc ý thức xã hội. Quyết định quỹ đạo vận động tận cùng là các quan hệ kinh tế. Tưởng chừng rất hỗn đôn nhưng lại có quy luật. Khát vọng và hành động của con người thực hiện khát vọng đó trên cơ sở điều kiện vật chất và tinh thần quy định tạo nên quỹ đạo mà văn học cần hướng tới. Hay nói cách khác nó chính là lịch sử.
     
Khi so sánh quỹ đạo từ thực tiễn và văn học anh lại thấy nhiều khi có độ vênh thiếu sự phù hợp nhất định. Thường khi mô tả hiện thực văn học nông thôn rất phong phú bức tranh do văn học nông thôn phản ánh khá giống như nguyện vọng hành động của người nông dân. Nhưng đến phần cuối của cuốn sách nơi người đọc cần thấy những dự cảm về tương lai thì nhà văn thường chưa làm ta thoả mãn.  
     
Như trên anh đã nói mặc dù trực cảm nhà văn lớn hơn người thường nhưng không phải bao giờ trực cảm đó cũng đủ để dự cảm đúng. Ngày nay những ngành khoa học khác như lịch sử triết học kinh tế... chẳng hạn đã cho phép chúng ta mường tượng về tương lai có cơ sở hơn có quy luật hơn. Theo anh nhà văn nếu không kết hợp với quy luật lịch sử triết học kinh tế... đã chỉ ra chỉ dựa vào trực cảm thôi thì rất khó dự báo được tương lại mà ngay cả tương lai gần cũng không dễ có được.
     
Em biết đấy tác phẩm văn học viết về nông thôn như Thời xa vắng hay Mảnh đất lắm người nhiều ma rất nổi tiếng. Nếu chọn một số đoạn viết về nông thôn hay anh đồng ý với nhà thơ Trần Đăng Khoa. Nhưng anh lại tiếc và thất vọng phần nào về Thời xa vắng khi Giang Văn Sài  " thất bại "ở thành phố trở về nông thôn. Vòng luẩn quẩn của người viết bắt đầu từ đây. Một sự chuyển dịch ngược tác giả để nhân vật của mình về quê làm VAC và chủ nhiệm HTX. Tác phẩm này viết năm 1984. Để nhìn thấy cái không phù hợp với bước đi lịch sử giai đoạn này em cùng anh trở lại thực tiễn thời ấy nhé. Sau 1975 đất nước rơi dần vào cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội. Chiến tranh đã kết thúc nhiệm vụ xây dựng và phát triển kinh tế đặt lên hàng đầu. Nhưng cơ chế quản lý quan liêu bao cấp vẫn ngự trị cản trở việc thực hiện nhiệm vụ ấy. HTX nông nghiệp không cứu được người nông dân rơi đến tận cùng của ngõ cụt. Đời sống vô cùng khó khăn mỗi tháng bình quân lương thực chỉ còn 11 4kg. Từ trong ngõ cụt ấy nông dân đã tìm cách để sống khoán chui ra đời. Ai ngờ nó đã mở đầu quá trình manh nha đổi mới tư duy sau này. Năm 1981 khoán chui đã được nhà nước thừa nhận  HTX đã mất dần giá trị. Một chân trời mới đang hé lộ nông dân sẽ bước trên con đường khác mà đến năm 1988 thì được khẳng định trong nghị quyết khoán 10. Em thấy đấy năm 1984 nguyện vọng của nông dân không phải là HTX mà là một nền sản xuất hang hoá. Nếu đem so sánh thực tiễn này với phần kết thúc của Thời xa vắng anh thấy ngược nhau. Cần một đôi mắt là thế có đôi mắt ấy hai quỹ đạo thực tiễn và văn học phản ánh sẽ trùng nhau. Nhà văn có thể dự báo được tương lai gần. Phản ánh thực tiễn trong tác phẩm cần nhà văn bên cạnh những trực cảm phi thường còn phải biết quy luật vận động của xã hội.
    
Gần 10 năm sau 1993  mảnh đất lắm người nhiều ma ra đời gây tiếng vang trên văn đàn. Nhưng anh lại thấy một lần nữa giữa thực tiến đời sống và thực tiễn được phản ánh trong tác phẩm văn học viết về nông thôn lại cách nhau quá xa! Khi tác phẩm này ra đời kinh tế hang hoá kinh tế thị trường đã đổ bộ vào thực tiễn VN
trước sự đón đợi. Nhưng cơ chế này lại có tính hai mặt. Đội quân thiện nghệ của kinh tế thị trường lần đầu đặt chân vào VN đã thể hiện sự mạnh mẽ của nó đấy toàn bộ nền kinh tế -  xã hội vào chân tường. Thời điểm 1989 lạm phát phi mã 700%. Sức mạnh của kinh tế hang hoá kinh tế thị trường đến mức theo Mác giải phóng sự ngự trị của chế độ phong kiến trong chớp mắt! Cơ chế đó lấy giá trị làm trung tâm lợi nhuận và lợi ích kinh tế là đích. Nền kinh tế phát triển có động lực. Ấy vậy mà tác giả Mảnh đất lắm người nhiều ma vẫn say sưa mô tả mâu thuẩn các dòng họ ở nông thôn như là cản trở lớn nhất trên con đường phát triển!
     
Giờ đã mấy chục năm thực tiễn đã kiểm nghiệm HTX đã phải chuyển sang làm dịch vụ và đã phải nhường chỗ cho hộ gia đình nông dân quyền tự chủ. Nông dân đã bắt đầu sản xuất hàng hoá. Khi nền sản xuất hàng hoá được thiết lập sức mạnh của nó khó ngờ. Nông thôn đang rời xa dần với văn minh truyền thống hàng vạn năm để có thể hội nhập với nên văn minh vừa được thiết lập vài chục năm văn minh tin học nhà văn cần đôi mắt hơn ai hết khi viết về nông thôn.  Mâu thuẩn của nông thôn đâu phải là mâu thuẩn dòng họ. Nông thôn đang bị tác động bởi kinh tế thị trường đô thị hoá công nghiệp hoá...So với các tầng lớp trong xã hội tạm thời nông dân đang gánh chịu nhiều thiệt thòi nhất do kinh tế thị trường đòi hỏi cao mà nông dân đa số không đáp ứng được. Họ chống chọi với sóng gió kinh tế thị trường và bị hút dần theo công nghiệp hoá và đô thị hoá trên con đường đi tới tương lai. Nông thôn hiện nay đang làm cho ta nhớ tới sự trống rỗng nhân lực. Những người trẻ tuổi có sức lao động chủ yếu đi về các thành phố lớn tìm việc làm. Những trí thức ra đi từ nông thôn đã chuẩn bị chỗ làm ở các thành phố. Những mâu thuẩn mà cuốn sách trên đề cập trở nên nhỏ bé mong manh trước cuộc mưu sinh của nông dân nông thôn. Vậy là muốn phát hiện mâu thuẫn trong nông thôn phải nhìn bằng cặp mắt khác!  
     
Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy mâu thuẫn chính của nông thôn nông dân là sự chưa phù hợp của lực lượng sản xuất với đòi hỏi của kinh tế thị trường trên con đường tiến đến ấm no giàu có. Hàng loạt vấn đề chưa có lời giải hiện nay ở nông nghiệp nông thôn nông dân. Những cuộc chuyển dịch chưa từng có đang diễn ra kể cả chuyển dịch không gian. Các quan niệm truyền thống đang thay đổi từng ngày cho phù hợp với điều kiện mới. Trong các ngành kinh tế thì kinh tế nông thôn phụ thuộc vào thiên nhiên đầu tư lớn nhưng hiệu quả thấp nhất. Các nước ở giai đoạn đầu đều tập trung phát triển công nghiệp nhất là công nghiệp mũi nhọn vì nó dự báo cho nhiều lợi nhuận. Dường như có quy luật phải chấp nhận bước đầu sự phát triển không đều. Những nơi thuận lợi phát triển trước. Hàn Quốc đã từng tạm quên nông nghiệp trong khoảng mười năm để dốc toàn bộ sức mạnh vào chiếm lính thị trường và phát triển công nghiệp mũi nhọn.
     
Trong điều kiện đó VN cúng hướng vào phát triển công nghiệp mũi nhọn các khu công nghiệp mọc lên. Phát triển công nghiệp không thể không lấy đất từ nông nghiệp. Mặc dù được đền bù nhưng nông dân do nhiều nguyên nhân khác nhau có nơi rơi vào tình trạng mất đất sản xuất và không chuyển đổi được nghề nghiệp. Cuộc cạnh tranh kinh tế ngày càng khốc liệt trong toàn cầu hoá. Hàng hoá sản xuất ra phải đối mặt với hang giả rẻ. K.Mác từng rút ra giá rẻ là những cỗ trọng pháo bắn thủng bất kỳ bức trường thành nào. Hơn 90% người nghèo sống ở nông thôn. Trước sự phát triển hiện nay nhiều nơi văn hoá dân tộc mất dần bảo vệ văn hoá dân tộc thật chẳng dễ dàng gì trong khi văn hoá dân tộc ngày càng quan trọng với sự phát triển.
     
Trong điều kiện thực tế như thế văn học nông thôn sẽ phản ánh như thế nào là cả một vấn đề lớn. Nhân vật nông dân sẽ biến thiên lao đao chìm nổi đau đớn như thế nào trước thách thức thời đại trên con đường đi đến ấm no hạnh phúc? Muốn viết được về nông thôn hiện nay anh vẫn thấy cần một đôi mắt như Raxun Gamzatop đã nói. Anh tạm thời dừng lại nhé!

VC

More...

Chuyện quanh bàn nhậu - VC

By VƯƠNG CƯỜNG


 

Chuyện quanh bàn nhậu
VƯƠNG CƯỜNG


      Tôi có cái yếu kém kinh niên là đi không nhớ đường. Ở Hà Nội hay thành phố nào đó thì thôi rồi Lượm ơi! Hơn 30 năm ở giữa thủ đô biết bao nhiêu lần khốn khổ vì cái yếu kém kinh niên ấy. Trưa qua cũng vậy Hà Linh mời nhậu số 4 Thuỵ Khuê tôi đi cả tiếng đồng hồ vẫn loay hoay chẳng biết chỗ nào mà lần. Rốt cuộc Hà Linh phải bỏ giữa chừng cuộc nhậu đón tôi.
     
Thì ra một nhà hàng như nổi trên Hồ Tây. Bữa tiệc như mới bắt đầu như sắp kết thúc. Đã thấy anh Văn Như Cương nổi bật với bộ râu như cước khuôn mặt hồng hào. Phạm Xuân Nguyên đầu bạc trắng. Và mấy người trẻ tôi chẳng biết ai. Tôi đưa tay bắt mấy anh bạn trẻ chỉ biết cùng bàn nhậu. Tuyết Nga đánh mắt thập thò ngón tay bảo tôi bắt tay thầy Cương trước. Tôi nói mắt nhìn thầy Cương bắt tay các bạn trẻ trước thầy Cương càng đồng ý thầy đâu cũ như thế phải không thầy? Tuyết Nga đâu biết thầy Cương với tôi không còn xa lạ gì. Thời Linh Nghiệm tôi vừa nghe một nhà văn phân tích suốt buổi chiều buộc tội Linh nghiệm ( nghe có khi buồn cười )  về đến nhà thấy trước cửa có mảnh giấy Trần Huy Quang viết nếu về đến ngay Hồ Xuân Hương uống rượu nhé.Tôi đến thấy thầy Cương và anh Thạch Quỳ Trần Huy Quang Võ Văn Trực đang uống rượu. Nói thêm Trần Huy Quang không biết tôi có lẽ anh tôi không có bút nên nhờ Trần Huy Quang viết lời nhắn. Người ta biết tôi là em trai Thạch Quỳ chứ chẳng ai biết tên trừ anh Phạm Tiến Duật. Do không ai biết tôi khi nào tôi cũng đóng vai người chầu nghe  nên tôi lại rất dễ biết họ!
     
Ngồi bên Phạm Xuân Nguyên thì quen mặt nhưng tôi chưa bao giờ ngồi chầu ở đâu có Nguyên hết. Hôm nay thì ngồi ngay bên cạnh. Ngồi xuống là rượu rượu Hà Linh bao giờ cũng ngon ngoại thứ thiệt. Ngồi với văn nhân thi sỹ thì cứ nói nhiều hơn ăn! Chuyện đủ thứ từ Apgastan nổ bom đến Trung Quốc bắt ngư dân từ câu nói hớ của Obama đến xe đổ đèo mất lái. Tôi bảo Nguyên viện văn có một Phạm Xuân...Nguyên kể một lần đi hội thảo ở Pháp trong một đêm đọc cho H nghe thơ bút tre. Cao hứng anh ta ứng tác luôn viện văn có một Phạm Xuân / Nguyên là cán bộ cử nhân phê bình! Tôi bảo hay nhất là chữ cử nhân. Không làm tiến sỹ thì cử nhân thôi. Nhưng cử nhân đình đám tiến sỹ chẳng ai biết mà làm gì! Thời nay là thời bằng cấp. Nếu kiến thức sâu xa rộng lớn thì hình thức tiến sỹ là phù hợp chứ nhỉ. Nhưng là thời mà nội dung ít khi gắn với hình thức nhiều khi buồn cười thế thôi. Có hai ông tự dưng được công chúng nâng hàm đó là ông Văn Như Cương và ông Hoàng Ngọc Hiến cả hai ông đều có hàm PGS nhưng bị gọi là giáo sư mặc dù họ đã lên tiếng. Sự tín nhiệm ấy nghĩ cũng đáng trân trọng. Các cuộc đấu thầu nghiên cứu nếu làm nghiêm túc thì PGS hay GS hay TS cứ rơi như lá mùa thu! Nội dung và hình thưc là hai trong một. Chẳng biết thế nào lại quay sang thơ. Tôi bảo thơ tự nó sinh ra hình thức. Hình thức là cái có sau và ngoài ý muốn. Nội dung thơ quy định hình thức thơ.
     
Vừa lúc đó Văn Sáng người chuyên vẽ bìa sách đến. Tay mang một cái túi vừa đi vừa mở. Thì ra bìa tập Khuông gió tập thơ thứ hai của Hà Linh nhiều âm mưu đây và  cũng là nguyên nhân cuộc gặp mặt này. Văn Sáng ngồi xen giữa tôi và Phạm Xuân Nguyên. Gọi gì cũng không Văn Sáng gọi ốc! Thầy Cương gẩy con ốc và thấy có hai hạt gì mà hồng hồng ghê ghê. Tôi bảo ăn đi thầy ạ nếu ốc Hồ tây thì hàm lượng thuỷ ngân gấp 9 lần hàm lượng cho phép ăn! Cứ yên tâm ăn với một niềm tin sau này biết đâu do môi trường thay đổi con người phải biến thành con gì đó ta cũng biến được! Nguyên đọc một số câu thơ vần trắc thật hay và
bảo hình thức quan trọng chứ. Người đẹp vì lụa lúa tốt vì phân. Nghe có lý nhỉ. Tôi xem đồng hồ đến giờ về tôi chào mọi người và đứng dậy vui vẻ ra về còn lo lạc đường..
     
Chiều qua có người gọi điện cho tôi nói sao sau khi PXN nói khác anh mà anh chưa nói câu gì mà về liền. Mọi người sợ anh phật ý. Thế mới biết mình đơn giản mọi người hay chú ý. Tôi nói có gì đâu tôi về vì việc đâu phải tranh luận gì nói bâng quơ vui thôi mà tôi không bao giờ lại nghĩ như vậy. Mỗi người có cách nghĩ tôi luôn tôn trọng. Có nhà văn nói bọn tôi là dân chuyên nghiệp. Cầu thủ bóng đá nói bọn tôi là dân chuyên nghiệp. Thế mà ban kỷ luật của liên đoàn bóng đá cứ xứ lý những việc dưới tầm. Tôi biết ở VN ta chỉ có ông nông dân mới nói được tôi là chuyên nghiệp! Còn lại thì trong ai cũng có ông nông dân hết họ bị phân thân. Tôi có cách hiểu của tôi. Giữa hình thức và nội dung thơ có nhiều cách hiểu  giữa tôi với PXN hiểu xa nhau có sao đâu. Tôi hiểu từ trong ra còn nguyên hiểu từ ngoài vào. Nguyên so cái áo với con người. Tôi lại so con người với chính nước da của họ. Tôi hiểu thơ là một cơ thể sống. Ca dao viết trông mặt mà bắt hình dong / con lợn có béo thì lòng mới ngon. Trong kháng chiến chống Mỹ: Từ trong bụi rậm chui ra / nước da mai mái là ba sẵn sàng!...

HN 30-7-2009

VC

More...

Nghĩ về dấu chấm dấu phẩy trong thơ - VC

By VƯƠNG CƯỜNG


 

Nghĩ về dấu chấm dấu phẩy trong thơ

VƯƠNG CƯỜNG

Preview
  

      Năm 1985 khi chuẩn bị làm tuyển tập thơ Việt Nam 40 năm ( 1945 - 1985 ) nhà thơ Quang Huy gọi cho tôi em mang ra cho anh mấy bài thơ viết về chiến trường được giải ấy để anh chọn một bài. Tôi mừng quýnh vội phóng xe đạp từ cơ quan ra. Tôi đưa ra 4 bài. Anh bảo em thích bài nào? Tôi chưa biết trả lời thế nào vì câu ấy khó như ai hỏi người mẹ trong đàn con của bà bà thích đứa nào nhất. Cuối cùng anh em cũng thống nhất chọn bài anh mang về cho em. Khi tôi đưa bản chép tay cho anh lướt qua một lượt bỗng anh kêu lên như thất thanh: bỏ dấu phẩy đi em ơi. Không phẩy đã là ghê người rồi còn phẩy nữa em bày ra rõ ràng quá từng món thế này kinh ghê lắm. Câu anh Quang Huy nói như sau: Phút đói khuỵu chân ngủ ngồi ngủ đứng / Phút bới tìm xương thịt bạn đem chôn. Câu đầu thì không sao nhưng đến món xương phẩy ( ) thịt đồng đội tôi thì anh không chịu được. Tôi bảo em quên quen tay phẩy sai rồi anh ạ. Thế là tôi bỏ dấu phẩy ấy. Câu thơ đúng bản gốc là: Phút bới tìm xương thịt bạn đem chôn.
     
Năm 1969 khi Bác Hồ mất trong bài thơ chảy cùng nước mắt của nhà thơ Thạch Quỳ có hai câu: Tiễn đưa trong tiếng súng gầm / Nước chưa hết giặc Bác nằm có yên. Theo anh Thạch Quỳ kể trên báo văn nghệ thì anh mang hai câu ấy hỏi các nhà thơ nhà văn mà anh cho là nhạy cảm nhất : cuối câu thơ đó nên để dấu chấm hỏi (?) hay dấu chấm than (!). Kết quả nhà thơ Xuân Quỳnh trả lời đúng theo anh Thạch Quỳ khẳng định được cái duy nhất của cái dấu chấm ấy mà thôi. Nhà văn Trần Thuỳ Mai viết thư cho anh Thạch Quỳ: ..."Nguy quá em quá run. Ban đầu em định đặt dấu chấm hỏi (?) Nước chưa hết giặc Bác nằm có yên? Nhưng em nghĩ nếu đơn giản vậy thì tại sao lại nhiều người nói sai và cãi nhau. Hay là nó thế này: Nước chưa hết giặc Bác nằm có yên...?! Thôi anh Quỳ ơi em xin tình nguyện thi rớt chứ cuộc thi này kinh khủng quá!"
     
Kinh khủng thật! Trong văn học hay cả trong giao tiếp dấu chấm dấu phẩy có giá trị rất lơn nó làm cho ý nghĩ thông tin chính xác đúng ý người muốn truyền tải. Ngoài lời ra hay đúng hơn dấu chấm dấu phẩy còn mang nguyên cảm xúc truyền cảm xúc đó cho người đọc để họ cảm xúc gần giống với người viết. Khi Nguyễn Du viết: Đau đớn thay phận đàn bà!  Nếu không có dấu chấm than sau câu thì sao nhỉ. Tôi cảm thấy câu thơ bị mất đi một nửa!
     
Nhưng rồi cái quan trọng của dấu chấm dấu phẩy cứ theo tôi đi suốt đến giờ. Nếu không có thiên nhiên và các mối quan hệ giữa thiên nhiên với con  người và con người với con người trong việc tìm cái ăn cái mặc... liệu có thơ không? Thơ tất nhiên phải phản ánh các mối quan hệ đó hay đúng hơn các quan hệ đó đã làm xuất hiện buồn vui hờn giận...trong thế giới Người mà thơ hướng tới. Nhưng tình cảm thoát ra đó đã qua cảm nhận của nhà thơ nó không còn nguyên xi nữa. Nếu không có bờ liệu có ao suối sông biển  không ? Trong thực tế ai cũng biết là không. Tôi liên tưởng các dấu chấm dấu phẩy như những cái bờ ấy. Nó phân định được các khái niệm chính xác. Nhưng nói sông suối thì ta nghĩ ngoài bờ ra nó phải dài biển phải rộng khác với ao hồ.

Nhưng mặt khác những ao hồ sông suối...khi đã thành tâm thức trong trí óc và trái tim nhà thơ thì một mặt nó vẫn ao hồ sông suối...mặt khác nó được tái tạo lại không còn như nó vốn có. Nó đã được nhận thức qua cảm nhận của nhà thơ đang hướng về phản ánh các trạng thái tình cảm trong mối quan hệ Người rồi.  Đôi ta lên thác xuống ghềnh / Em ra đứng mũi cho anh chịu sào; Trăm năm dù lỗi hẹn hò / Cây đa bến cũ con đò khác đưa (ca dao VN); Anh không xứng là biển xanh  ( Xuân Diệu );  Chỉ có biển mới biết / Thuyền đi đâu về đâu ( Xuân Quỳnh ) Sóng vỗ tràng giang buồn điệp điệp ( Huy Cận)...vv...vv. Thác ghềnh con đò biển thuyền sóng...đâu còn nguyên nghĩa nữa. Những danh từ này đều định nghĩa được trong thực tế. Ấy mà khi nó vào thơ thì không nhà từ điển nào định nghĩa được!
     
Trong nhiều trường hợp với thơ tôi lại thấy các dấu chấm dấu phẩy lại làm cho câu thơ bị đóng khung lại mà bản chất thơ là tràn. Các dấu chấm dấu phẩy đó giống như bờ ao hồ sông suối cụ thể trong thực tế. Nhưng thơ giống như khi mưa lũ băng đồng không còn bờ để mà phân biệt rõ ràng được nữa. Ngôn ngữ thơ vừa rõ ràng vừa như không thể rõ ràng được. Có lẽ đó là lý do mà một bài thơ mỗi người đọc một cách vì bản chất thơ là đa nghĩa đa tình. Khi tôi được mời viết lời giới thiệu cho tập thơ đầu tay Kiều Mây của tác giả trẻ Huỳnh Thuý Kiều tôi phải đọc kỹ cố gắng hiểu ý tác giả. Đến giờ tôi vẫn bị ám ảnh mấy câu thơ:  Quầy cau trắng nghiêng sương miền tóc mẹ / Sóng dập dềnh chao điệu lý xàng xê / Hò cống liêu ai cười ai nói ? Hoa mù u lọt thỏm bóng chiều. Với tôi đây là những câu thơ rất đẹp và chảy tràn bờ. Tôi băn khoăn về dấu hỏi ở câu: Hò cống liêu ai cười ai nói ? Cái dấu hỏi này làm cho câu thơ bị be bờ cụ thể hoá ngăn cản sự tràn mà tôi đang nói đó. Tôi định gọi cho tác giả nói ý mình nếu tác giả nghe được thì câu thơ còn vọng xa hơn. Nhưng rất tiếc tôi không liên lạc được mà sáng sớm mai tôi đã đi hội thảo khoa học ở Soeul rồi. Khi về sách đã ra đến giờ tôi vẫn băn khoăn nếu không có dấu hỏi kia liệu câu thơ có hay hơn không?

HN 22-7-2009

VC

More...

Trò chuyện với nhà thơ TỪ NGÀN PHỐ - VC

By VƯƠNG CƯỜNG


 

Trò chuyện với nhà thơ TỪ NGÀN PHỐ

VƯƠNG CƯỜNG

Preview


      Khá lâu tôi mới gặp lại Từ Ngàn Phố mặc dù nhà anh ở gần nhà tôi. Tôi anh và Huyền - vợ anh là bạn của nhau khi còn học trong trường đại học khác nhau. Anh ký tặng tôi tập thơ vừa in TRÁN ĐÁ. Thanh nhã lịch lãm giàu ý tưởng. Tôi hỏi ai trình bày và vẽ bìa. Phố bảo Tuấn Thi đấy. Một thoáng ngạc nhiên. Mới ngày nào Tuấn Thi còn bé tôi đến chơi. Khi ra về mẹ cháu gửi tôi một con chó con đẹp ngây thơ. Tôi bảo nhà tôi không thích chó có nuôi chó bao giờ đâu. Mẹ cháu nói anh mang về cho ai hộ em đừng để Tuấn thi biết nó yêu chó lắm nó khóc khó đỗ được. Bất đắc dĩ tôi buộc vào sau xe. Tôi không biết cho ai bèn thả nó ra giữa chợ cóc gần nhà mình với niềm tin sẽ có người đón nó về nuôi. Thả chó con rôi tôi đi lát lát lại trông lại vẫn thấy nó lơ ngơ giữa chợ. Về nhà không yên tôi lại ra đứng xem có ai nhặt nó về nuôi không. Thả con chó giữa chợ mà lòng tôi xa xót lắm. May có một người lại gần tôi nói chị mang về nuôi giúp chó nhà tôi vừa được một người bạn cho nhưng không có chỗ nuôi. Khi người đàn bà bắt nó lại tôi nhìn đôi tay nhẹ nhàng ôm nó nghe lời nựng yêu nó mới yên tâm trở về nhà. Tuy vậy hình ảnh con chó vẫn như in ngay cả lúc này.  Tôi muốn nhắc lại kỷ niệm ấy kỷ niệm một thời mà khi biết mất chó có lẽ Tuấn Thi đã khóc. Vậy mà hôm nay Tuấn Thi đã biết trình bày bìa thơ thật đẹp.
     
Phố lại đưa cho tôi mấy chùm thơ từ báo Văn Nghệ mấy số liền và nói anh đọc tác giả này xem có được không. Tôi đọc và thốt lên tự nhiên hay lắm mới lạ sâu sắc đúng là thơ của thế hệ mới dường như thoát ra được bao nhiêu cái bóng một thời và giờ đang cũ dần đi. Tôi đọc xong mới nhìn tên tác giả Nguyễn Tuấn Thi! Chao ôi tôi lại nhớ ngày nào tôi và Tuấn ( Tên thật Từ Ngàn Phố ) hễ gặp nhau là đọc thơ không cần ăn uống gì hết. Tuấn vẽ xuống đất hình ảnh biên giới Việt Trung và nói nhà tôi đây giờ lại ở Hà Nội bí danh Từ Ngàn Phố ra đời như thế đấy. Ngày ấy Tuấn bảo tôi cái tên quan trọng lắm. Không thay đổi tên không thành được! Thay tên xong tạp chí văn nghệ Quân đội in một lúc hai bài thơ với tên Nguyễn Tuấn và Từ Ngàn Phố.
     
Một lần Huyền vợ Tuấn nói với tôi bây giờ nghĩ lại buồn cười anh Cường nhỉ? Ngày ấy anh và anh Tuấn hễ cứ gặp nhau là đọc thơ đọc như chưa bao giờ được đọc! Buồn cười thật. Đó là những năm đói kém cơm không đủ no áo không đủ mặc. Tôi hiểu Huyền muốn nói đến nhiều việc khác quan trọng hơn thơ mà chúng ta cần phải lo phải làm! Bây giờ tôi lại thấy buồn cười người đã ngán thơ đến thế giờ đây không chỉ phải sống với một ông chồng làm thơ mà đứa con trai duy nhất cũng làm thơ! Thôi trời phạt rồi Huyền ơi!
     
Tôi bảo với Phố thơ phải mới lạ và đẹp. Từ Ngàn Phố nói thơ phải như ao sâu và đầy. Rồi mở tờ giâý Tuấn Thi bảo không có tư tưởng không làm thơ được đâu nếu làm chỉ chơi thơ thôi!
     
Tôi hình dung căn nhà ở ngõ Quan Thổ bây giờ tràn đầy thơ. Phố nói Tuấn Thi làm nhiều việc để kiếm tiền lắm! Tôi bảo thế là đúng rồi. Nhà thơ ngày nay lớp thơ trẻ ngày nay không dặt dẹo như các nhà thơ trước. Nhà thơ hơn người ở sự nhạy cảm. Thời kinh tế thị trường sẽ thu hút tận dụng tối đa khả năng đó của nhà thơ vận nó vào trên mọi phương diện từ chính trị kinh tế xã hội hay văn hoá...Lúc này tôi nghĩ đến nhà thơ Barack Obama. Chính sự hút đó của kinh tế thị trường toàn cầu hoá sẽ tạo điều kiện cho nhà văn nhà thơ nén kiến thức trên mọi phương diện họ hiểu sâu sắc cuộc sống hơn nhiều lần. Tác phẩm hay lớn có thể từ môi trường đó cùng tài năng của họ có thể ra đời khác xa với văn học thời trước đó! Thơ Nguyễn Bính còn nhiều người đọc và đầy yêu mến là ngoài thơ ông hay còn được hỗ trỡ bới một nền nông nghiệp tồn tại vạn năm lúc này chúng ta chưa ra khỏi. Tôi nói thơ cần cảm xúc ý tứ và ngôn ngữ diễn đạt. Cứ suy từ Ba làn sóng của Alvin Toffloer văn minh nông nghiệp loài ngườin phải mất hàng vạn năm mới ra khỏi được văn minh công nghiệp tồn tại khoảng ba trăm năm và giờ ta đang sống trong thời đại văn minh công nghệ thông tin rút ngắn  chỉ vài chục năm. Nhân loại phải mất trăm năm mới có nước Mỹ hùng mạnh 60 năm để có nước Nhật một đỉnh trong ba đỉnh kinh tế thế giới nhưng chỉ mất vài chục năm đã có Hàn Quốc! Thời gian nén đến thế và vô cùng khó khăn cho những người cầm bút khi tiếp cận ngôn ngữ mới. Thời gian vun vút trôi cái mới xuất hiện và cũ đi rất nhanh rất khó phát hiện. Hơn nữa ngôn ngữ ấy có phát hiện được không với nhà thơ lại còn tuỳ thuộc vào tài năng và cảm xúc nữa. Cuộc sống mới bị nén trong sự phát triển vũ bão nên ngôn ngữ mới vừa xuất hiện lại bị đè lấp ngay nhường chỗ cho ngôn ngữ mới phát sinh. Từ Ngàn Phố cũng đồng ý với tôi nhiều nhà thơ danh giá một thời bây giờ trở nên như mất ngôn ngữ nhưng lớp trẻ thì lại đón lõng cơ hội ấy. Lớp trẻ làm văn chương được sự hỗ trỡ của thời đại đang sống vô cùng lớn mà cha anh không thể có được. Tôi tin đến một ngày nào đó từ trong cuộc sống ào ạt cạnh tranh ấy vừa xuất hiện những nhà văn nhà thơ thật sự khác nhau về chất vừa xuất hiện một lớp độc giả hoàn toàn mới! Con hơn cha là nhà có phúc. Tôi chưa đọc kỹ thơ của hai bố con nhưng tôi nghĩ Tuấn Thi có nhiều lợi thế đã lên đường là có thể đi xa hơn bố mình. Từ Ngàn phố cũng đồng ý với tôi như vậy. Nhận định đó mang tính lý thuyết tôi sẽ chọn thơ hai bố con lên để các bạn đọc của tôi và cả tôi Từ Ngàn phố cùng Tuấn thi sẽ kiểm nghiệm nhé!



THƠ TỪ NGÀN PHỐ

Quà tặng


Em tặng anh
một cặp môi mọng hơn quả mọng
một bầu ngực lửa

Em tặng anh
một nỗi buồn thăm thẳm như đêm
một tình yêu thác lũ

Yêu em
anh tặng em chiếc gối
làm bằng cánh tay thô vụng
lặng lẽ kê giấc mơ em


Cao Bằng nhớ...

Những chiếc xe đi từ đêm sang ngày
những chiếc xe bay trong mây
đưa ta tới Cao Bằng

Ơi cố hương ơi cố nhân
cối gạo nước nện từng chày nuôi ta lớn
những ngôi nhà những tảng đá gan lỳ
ôm những vết thương

Cao Bằng Cao Bằng
hai mươi lăm năm
xa người ta đi
hai mươi lăm năm
có cơn mê lênh láng màu chàm
có buổi sớm giật mình thấy ầm ào thác đổ

có buổi chiều không đâu có đội mũ đi giầy
đứng lên ngồi xuống

Cao bằng
bao đêm ta theo mây về cùng người.

( Tôi không chọn mà lấy ngay hai bài mở đầu tập thơ TRÁN ĐÁ )




THƠ NGUYỄN TUẤN THI


Người đàn bà khoả thân

Chùm ánh sáng đan vào tấm thân bốc khói
Nơi câm lặng tiếng thở của không gian
Nơi những đường cong thẳng băng trong siêu thực
Kéo khát khao cháy tan trong bóng tối

Con mắt không để nhìn
Mà để cảm giác...
Bàn tay không cảm giác
Bàn tay để nhìn...

Chẳng ai mặc được quần áo trong tâm trí
Ít nhất là lúc đang ngủ
Tất cả đều mặc quần áo khi tranh luận
Ít nhất là trong tâm trí
Chỉ có anh - người hoạ sỹ gầy rộc
Ít nhất là trong tâm tríMuốn xé bỏ mọi rào cản
Để tâm hồn và cây cọ
Dày vò đến mê mẩn tấm lụa trắng vô nghĩa
Để người đàn bà khoả thân trong bức tranh
Bốc khói...


Khuôn hình

Khuôn mặt nhẵn
quả táo phơi
khuôn mặt nhẵn sự thật phơi
chẳng nghi ngờ một cách nghi ngờ

áo là lượt
quần là lượt
đi đám ma đi làm việc với người
ngồi họp
đứng diễn thuyết
lời nói hình dáng sự nhiệt tình lòng quyết tâm thái độ đoàn kết chan hoà
sự nhất trí và niềm tin tuyệt đối
bốc khói bàn là
phẳng phiu
nghi ngờ một cách chẳng nghi ngờ

thức muộn sáng đến sớm
mặt trời là khái niệm đến sau
ngủ sớm sáng dậy sớm
mặt trời phía trước
cứ thế che mặt mà đi
vào tối
là lượt phẳng phiu bóng đêm
chẳng nghi ngờ một cách nghi ngờ.

( Nguồn Văn nghệ )

More...

Với thơ không có sinh sản vô tính - VC

By VƯƠNG CƯỜNG




    Báo Văn Nghệ số 27 ra ngày 4-7-2009  in bài viết này của tôi. Từ khi báo ra thư ký toà soạn cho tôi biết rất nhiều nhà thơ và bạn đọc gọi đến toà soạn hỏi về tác giả và xin số điện thoại. Tôi cũng nhận được nhiều điện thoại từ bạn bè và bạn đọc hỏi nhiều chuyện. Trong đó có cả những người bạn biết tin nhưng chưa được đọc và họ yêu cầu tôi cho in lại nguyên bản in ở báo Văn nghệ số 27 trên blog này để tiện đọc. Do khuôn khổ tờ báo có hạn họ chỉ in được một trang báo. Cũng từ nguồn VN phongdiep.net in lại nhưng có dài hơn bài ở VN. Nội dung hai bản này giống nhau 98% tôi thích bài in trên phongdiep.net hơn nên in lại theo yêu cầu một số bạn bài ấy. Cảm ơn sự quan tâm của các bạn!

VC

Với thơ không có sinh sản vô tính     

VƯƠNG CƯỜNG  

1.  Thơ trước hết là tiếng lòng của cá nhân.  Nhưng không một tác giả nào lại chỉ muốn khép lòng như thế.  Không có con chim nào lại không tha thiết với trời xanh.  Vì vậy tôi muốn nói với những ai muốn thơ mình có thể là tiếng nói của nhiều người    thậm chí là của dân tộc mình.  Vẻ đẹp của thơ trong trường hợp này là vẻ đẹp mang đầy đủ phẩm hạnh của một dân tộc.
     
Từ những năm đầu thế kỷ XX nhà thơ biểu tượng của vẻ đẹp tâm hồn   tài năng được nhiều người ngưỡng mộ thờ phụng mơ tới. Đa số những người vợ các nhà thơ trước 1945 là con nhà gia giáo giàu có và học thức. Sau này một số nhà thơ rơi vào hoàn cảnh éo le một tay các bà xoay chuyển hết khó khăn gian khổ là thế mà không một lời kêu ca. Tôi luôn luôn thấy bên các tượng đài về thơ có thấp thoáng tượng đài những người vợ ấy. Nhiều nhà thơ thấy mình vô tích sự trong đời thường. Tú Xương chẳng đã ca ngợi vợ mình: nuôi cả năm con với một chồng đó sao?
     
Bây giờ nhiều cô tìm người yêu thì trước hết tránh xa những chàng mơ mộng thơ thẩn! Cuộc sống hiện đại cần nhiều thứ khác hơn nhiều thú vui hơn thời gian ngày càng hạn hẹp. Thật may đó chỉ là một số người tức thời.
     
Nhưng chúng ta sẽ bỏ qua những chuyện tương tự để nói về những người không may trời bắt làm thơ! Con người muốn sống họ phải lao động. Do đó có hai mối quan hệ: Tự nhiên và xã hội. Thơ ra đời chính là sự kết hợp giữa tâm hồn người mẹ - nhà thơ với người bố - cuộc đời. Con người vẫn cần thông cảm sẻ chia cần một chỗ dựa tinh thần. Thơ có mặt nhà thơ trời bắt và tự nguyện có mặt.
     
Trên con đường một mình nhà thơ cô đơn hun hút tận cùng   không ai chia sẻ hay gánh đỡ được. Nhà thơ là cái túi chứa đựng nỗi đau nhiều hơn niềm vui họ gánh hết nỗi buồn đau và trở lại với con người. Con người bào chế nối buồn thành niềm vui cho mình. Có lẽ đó là hình ảnh cao đẹp nhất của nhà thơ.
     
Không biết có phải vì thế mà hơn ai hết thơ được rất nhiều người quan tâm đón đợi. Nhà thơ cũng muốn chia sẻ với nhiều người. Vô hình trung nhà thơ đã có lúc làm dâu trăm họ.
     
Nhưng Cuộc sống chẳng bao giờ chán nản nói như Xuân Diệu hay cây đời mãi mãi xanh tươi nói như Gơtơ. Đời sống ngấm vào nhà thơ qua các giác quan qua sự trải nghiệm họ chắt lọc cái mới cái đẹp cái lạ. Những vẻ đẹp của riêng mình. Vẻ đẹp đó có chia sẻ được với ai không những cái đẹp cái lạ cái mới không ở trên trời rơi xuống sinh sống cùng ta chỉ có nhà thơ mới nhìn thấy. Ai không thấy lá vàng? Ai không biết mùa thu? Ai không đã từng nhìn thấy hoặc đang đau khổ? Thế mà chỉ một Nguyễn Thị ánh Huỳnh biết kết hợp lại tất cả các yếu tố đó trong một câu thơ đầy ám ảnh: Thương lá vàng làm con ở mùa thu. Chỉ tám chữ thôi sự ám ảnh không nằm ở riêng bất kỳ chữ nào các chữ ánh lên cộng hưởng chói sáng. Nguyên liệu của thơ chính là cuộc sống buồn vui trong tương tác với thời đại tác động vào tình cảm con người làm nó biển đổi. Đó là nhưng chi tiết đời sống được phủ lên một lớp voan lấp lánh trung thực chọn lọc đủ sức lôi kéo hướng mọi người đến với cái đẹp. Người đọc biết gỡ tấm voan ấy phía trong là toàn tình cảm buồn vui của con người do chính cuộc sống nguyên chất mang lại. Thơ như một loại tân dược mà khi được sử dụng tâm hồn người ta sẽ đẹp hơn tình người lấp lánh hơn   hướng về cái thiện. Cuộc sống không cần tô hồng cũng không được bôi đen. Cuộc sống vốn rất đẹp đẹp trong những cặp mắt biết nhìn (Phạm Văn Đồng).
     
Trên con đường lặng lẽ một mình nhà thơ sáng tạo muôn ngàn vẻ đẹp. Vẻ đẹp đó được sinh ra từ nỗi cô đơn đến tận cùng của nhà thơ. Các nhà thơ là những người có công xây dựng nên quê hương của thơ
nằm cheo leo trên giọt nước mắt và nụ cười. Nhưng nụ cười hơn hớn bị đuổi khỏi làng thơ. Chỉ có những giọt nước mắt đớn đau thì thơ mới cần có mặt. Xẻ thịt da mà khóc bụi trần tình (Huỳnh Thúy Kiều). Thơ sinh ra từ nỗi đau xoa dịu nỗi đau làm lành các vết sẹo. 
     
Đến lượt nhà thơ khi có người chia sẻ nỗi cô đơn nhà thơ thật sự thấy hạnh phúc. Nhà thơ không thể giấu mình được qua trang viết. Nó là bản sao của các nhà thơ. Người đọc biết được tâm tư tình cảm cả con người nhà thơ và nhân cách của anh ta thời đại và dân tộc anh ta sống. Nhà thơ nào sống đẹp dễ bắt gặp cái mới cái lạ và cái đẹp hơn. Đó là lý do buộc các nhà thơ phải tu dưỡng đạo đức thu nạp kiến thức và các phẩm chất khác kỳ công hơn người thường để luôn luôn đứng ở hàng đầu.
     
Sứ mệnh cao cả đường đi gian khổ khó khăn nhà thơ dễ mềm lòng quá nhạy cảm. Nhà thơ Xuân Quỳnh có lần viết thư cho bạn: Người ta chưa vui thì mình đã cười người ta chưa buồn thì mình đã khóc. Hình như đó là cả một gia tài của nhà thơ? Trực giác của nhà thơ thường mạnh hơn người bình thường nhưng không phải nhà thơ nào cũng có tâm hồn đủ cứng rắn. Nhà thơ giàu tình cảm vừa rất cần thiết vừa bất lợi. Tôi nói thế bởi vì tình yêu duy nhất đẹp mới có thể là tình yêu lớn. Đó là tình yêu con người và thiên nhiên bỏng cháy. Tình yêu lớn là cơ sở để có nhà thơ lớn. Đã qua rồi cái thời có nhà thơ sống buông thả lập dị "nghệ sỹ" được thêu dệt lên thành giai thoại. Xã hội ngày càng công nghiệp hóa công chúng và nhà thơ là con đẻ của xã hội ấy. Gặp ai cũng có thể yêu yêu dễ dãi yêu thiếu trách nhiệm dễ biến nhà thơ tầm thường trong tình cảm thì bài thơ hay nhất rất ít khả năng xuất hiện. Nhà thơ nào biết tôn trọng tình yêu như là duy nhất để tôn thờ thì thường có khả năng đi xa hơn. Thơ mềm mại mà cần ý chí nhiều lắm. Nhà thơ giống như diễn viên xiếc vừa mềm dẻo vừa mạnh mẽ. Thơ đòi hỏi ở nhà thơ những phẩm chất đặc biệt. Tâm hồn nhà thơ tuy mong manh dễ vỡ nhưng không vỡ bao giờ! Vả lại những con suối ồn ào thường rất ít có khả năng ra đến biển.
     
2. Có nhiều con đường đi tìm vẻ đẹp mỗi nhà thơ đi tìm theo cách của mình. Cha ông ta đã nói: Thế gian có bát vạn nghề/ Con phượng thì múa con nghê thì chầu.  Tôi nghĩ nghề đối với nhà thơ chính là cách đi tìm... thơ. Mỗi người thợ săn có cách riêng để bắt thú và mỗi con thú sẽ có cách riêng biến ảo để tránh người thợ săn. Hình như có quy luật ai tìm ra vẻ đẹp đúng quy luật được nhiều người chia sẻ hơn.
     
Thơ phong phú cái đẹp phong phú   nhà thơ cũng phong phú không ai giống ai Càng cá tính càng tốt. Cái khó của nhà thơ đến sau là cái khó của người cắm hoa khi trên bàn đã có một lọ hoa đủ màu sắc.  Cái khó của nhà thơ đi trước lại chính là ngôn ngữ mới do đời sống mới sinh ra. Nhà thơ đến sau thua nhà thơ đến trước về tuổi tự nhiên nhưng lại hơn nhà thơ đến trước về tuổi trời đất! Ví như nhà thơ nay hơn cụ Nguyễn Du đến gần hai thế kỷ. Trong hai thế kỷ đó con người đã đi xa biết bao nhiêu mà dù cụ có thiên tài đến mấy cũng không có được! Nhà thơ đến sau được hưởng nhiều thành quả sáng tạo mà nhà thơ đến trước chưa có. Khái niệm kinh nghiệm không tồn tại với nhà thơ! Vì thơ đồng nghĩa với sáng tạo.
     
Để đi đến vẻ đẹp độc đáo chỉ có thơ mới có và cũng như thế thơ mới có quyền tồn tại được tồn tại. Vì vậy mà nhà thơ tìm mọi cách để thể hiện cái đẹp mang màu sắc riêng. Các cuộc cách mạng thơ liên tục xuất hiện từ ngay trong mỗi nhà thơ. Có lẽ không ở đâu ở công việc nào mà tính đột phá cách mạng lại ghê gớm như thơ. Không chấp nhận con đường mòn có sẵn không đi tập thể tự mình tìm để đi đến cái đẹp như thơ. Thơ vốn như tồn tại sẵn trong thiên nhiên trong xã hội. Các bài thơ thứ nhất đó khi như cố tình che khuất khi như nằm trắng trượt vẫn đầy thách thức đối với bất kỳ nhà thơ nào. Bài thơ của nhà thơ thật ra chỉ là bài thơ thứ hai. Giữa bài thơ thứ nhất và bài thơ thứ hai còn một khoảng cách. Đối với nhà thơ tài năng thì khoảng cách đó ngắn.
     
Tôi thấy có hai cách  đổi mới trên con đường các nhà thơ đi tìm cái đẹp cái mới cái lạ. Đó là đổi mới trong nội dung và cách tân trong hình thức thể hiện. Trong hai cách đó những ai đi tìm nội dung mới thường hay đến đích hơn bởi một lẽ đơn giản là hình thức thể hiện đã được quy định từ trong cảm xúc và nội dung. Nội dung mới của thơ chính là phản ánh sự phát triển mạnh mẽ ngày càng mạnh mẽ của đời sống hiện thực tác động đến tâm tư tình cảm của con người tương ứng tạo ra những tình cảm mới thích ứng để phát triển. Nhưng chính cuộc sống lại thách thức các nhà thơ về cách nhìn cách tiếp cận đúng theo hướng vận động của đời sống hay của lịch sử. Đó cũng là quá trình sàng lọc khắt khe đối với chính nhà thơ. Cửa nhà thơ tồn tại theo lịch sử quá hẹp.
     
Không có nhà thơ nào lại định sẵn cho mình khi viết bài thơ thì phải câu nệ thể loại. Thơ tự nó sinh ra thể loại. Thơ tự do tìm lấy người mình yêu tuyệt nhiên không yêu cầu và chấp nhận người mai mối. Thơ là cây thông Nguyễn Công Trứ đôi chim nhạn của Tản Đà.  Thơ sinh sống trong vương quốc tự do. Hình thức thơ phụ thuộc vào cảm xúc và nội dung thơ.
     
Đã có một số nhà thơ suốt đời đi tìm sự cách tân hình thức. Tôi thấy hình ảnh người thợ thủ công tỉ mẩn khéo tay nắn nót trước sản phẩm của mình. Nhà thơ Bích Khê là một trong những người đi đầu trong việc cách tân thơ. Nhưng những bài thơ hay nhất của ông như Tranh lõa thể hay Ngũ hành sơn... theo tôi cuối cùng cũng bị chính cảm xúc và nội dung của bài thơ dắt dẫn ông. Nhô lên núm vú đồi/ sữa trăng nhi nhỉ giọt tả ánh trăng mà thấy đến thế thật có một không hai! Trái lại hình như Nguyễn Bính lại không hề quan tâm cách tân hình thức. Ông cứ trung thành với tự nhiên và truyền thống. ấy thế mà nhiều bài thơ nhiều câu thơ của ông hoan liệt vô cùng. Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay/ Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy. Hình như ta mất mát một cái gì đó   lòng ta chất nặng một nỗi niềm trước bước đi tất yếu của thời gian. Tầm vóc! Thật tầm vóc (ý Tô Hoài). Nhiều ý kiến cho rằng Nguyễn Bính là nhà thơ đồng quê. Tôi vẫn thích xem ông là Nhà Quê với điều kiện chữ Nhà Quê phải viết hoa. Nhưng Nguyễn Bính phong phú hơn nhiều. áo cài khuy bấm em làm khổ tôi thì không thể một nhà thơ Nhà Quê nào khác viết được. Khi đã đạt được thơ rồi thì nó cứ trẻ mãi đẹp mãi. áo em trắng quá nhìn không ra (Hàn MặcTử) Mưa xuân tươi tốt cả cây buồm (Huy Cận) Một mảnh tình riêng ta với ta (Bà Huyện Thanh Quan)... Không biết các nhà thơ hay tìm tòi ngôn ngữ diễn đạt rối rắm nghĩ gì khi những câu thơ hay lại là những câu thơ giản dị đến không ngờ?
     
Tôi có đọc nhiều người ngay trên vnweblogs này cũng có sự phá thể phá cách do người viết quá chú ý từ trước nên ít hay được. Điều kỳ lạ đã xảy ra là tập thơ chữ cái lại được giải! Thơ đâu phải hàng thủ công nhà thơ đâu phải thợ thủ công. Thơ hồn nhiên trong veo như mắt trẻ con đáng yêu như búp bê. Thơ là rượu cất lên từ cái buồn đau mà đẹp của đời sống. Thơ là tiếng hót không kìm được của  họa mi khi trăng lên. Thơ là tiếng đàn violon cao vút mà gần gũi con người. Thơ là dải lụa nhiều màu làm mát mắt mọi người. Thơ có cái cao sang của cỏ. Thơ hay không câu nệ công chúng.
     
Khoa học có thể tạo ra con người từ ống nghiệm nhưng không thể đứa trẻ ra đời dưới chín tháng mười ngày! Đừng vội gì hết số lượng tuy cũng cần nhưng đối với thơ dường như ít ý nghĩa. Bà huyện Thanh Quan thì mãi mãi là nhà thơ ít số lượng nhất. ấy thế mà ba bốn bài thơ đường luật của bà làm cho thành phố nào cũng lấy làm hãnh diện khi lấy tên bà đặt cho đường phố của mình. Nhà thơ Chế Lan Viên cũng có lần nói thơ dân chủ nhất người có một câu cũng như người có một bài một tập! Vấn đề là có thơ không?
     
Ngay cả tên nhà thơ có khi cũng không quan trọng quá vì đơn giản thơ đến trước tên nhà thơ đến sau. Người ta đã từng hỏi đường về quê người sáng tác Truyện Kiều chứ không nhớ Nguyến Du. TTKH vẫn là một ẩn số chỉ vài bài thơ mà bao nhiêu năm bao nhiêu công trình nghiên cứu hướng một mục tiêu: TTKH là ai? Mọi áp đặt đều không thể đối với thơ. Con đường thơ đến với hồn người được xuất phát từ hồn người chứ không phải từ thơ. Nhưng thơ cũng không vì thế mà bị động đợi chờ thơ sẽ đi đàng hoàng đến không nịnh mỵ người đọc. Vì thơ biết vòng đời của thơ không phụ thuộc vào các nhà thơ.
     
3..Chưa bao giờ nhà thơ nói riêng con người nói chung lại "khổ sở" như bây giờ! Cải khổ thân yêu của sự phát triển. Cái mới xuất hiện và cũ đi nhanh chóng. Cuốn sách bị lạc hậu khi đang viết! Câu thơ hay cũng khó lòng tồn tại lâu hoặc được nhiều thế hệ chia sẻ. Nhà thơ như một ca sỹ đứng hát giữa cánh đồng đầy gió!Các thế hệ độc giả không cùng nhận thức không cùng niềm vui. Bởi lẽ họ là sản phẩm của sự phát triển mạnh mẽ trong từng giai đoạn. Cách mạng khoa học công nghệ phát triển vũ bão hơn theo thời gian lực lượng sản xuất bùng phát phá vỡ bất kỳ cái lồng nào nhốt nó. Khái niệm mốt cũng chỉ tồn tại theo ngày tháng. Sản phẩm trí tuệ khoa học ứng dụng ngay từ khi vừa cho kết quả. Hai xu hướng kinh tế không biên giới và văn hoá phải dân tộc hóa đang chứng minh hằng ngày trên thế giới. Bây giờ làm sao có được những giờ những ngày cả nhà quây quần bên bếp lửa mùa đông để nghe bà kể chuyện nữa. Cái ăn không quá thiếu cái chơi mở ra ngan ngát ít có thời gian để... buồn! Nhưng lại có nhiều bế tắc ngay trong mỗi con người ít có thời gian để bình phẩm một câu thơ hay! ít có sự lôi kéo lặng lẽ của vẻ đẹp mang vẻ tự nhiên không ma ket tinh! Trong sự thay đổi chóng mặt đó các thế hệ tiếp nhận rất khác nhau thơ may lắm tồn tại trong cùng một thế hệ. Câu thơ hay cũng bị chìm đi nhanh chóng trước ngách nhỏ thời gian mà mỗi người có được. Ngày nay trong kinh tế người ta dùng chiến lược sản xuất hàng hóa rẻ tiền chóng hỏng!Thơ thì lại lao động thủ công thơ không sản xuất hàng loạt được thơ không công nghiệp được!Thơ như không cần đến nhân lực công nghệ hay trình độ quản lý... Thơ chỉ dựa vào thơ thôi!  
     
Vậy thì thơ của thời kinh tế thị trường toàn cầu hoá sẽ ra sao? Liệu thơ có thể đứng yên không hoặc thay đổi chậm? Hai khả năng đó tức là đi thụt lùi. Trong điều kiện mới ấy các nhà thơ trẻ có nhiều lợi thế nếu xem xét về mặt lý thuyết.  Nhưng mấy chục năm qua chủ yếu thơ của những người trẻ tuổi lại đột  phá ở hình thức và một số nội dung không căn bản. Không có lửa chúng tôi làm ra lửa (Hữu Thỉnh) câu thơ hình như có ý nhắc nhở sự chủ động nhất định đối với mọi người đối với thơ càng cần thiết. Nếu không cuộc sống phong phú hơn mà hình như thơ lại nghèo đi. Một số người cho rằng cái gì trước đây không thích hợp   không viết thì bây giờ cứ thế mà viết. Cuộc đời có cái gì thì thơ có cái đó. Thơ sex như một sự
bù trừ lớn nhất. Sex cũng không sao nhưng thơ thì phải đẹp. Đẹp để chia sẻ với con người căng thẳng trong cuộc sống hiện tại. Không hiểu từ đâu và vì sao một số người trẻ tuổi làm thơ lại rất buồn? Cuộc đời có buồn không dường như nó trườn qua cái buồn mà đến cái đẹp. Dù như thế nào cuộc đời vẫn là một sự phát triển biện chứng. Một số khác (ít thôi) lại viết như thơ nước ngoài. Một số không vượt qua được thơ mới thấp hơn thơ mới một số viết theo thơ Đường!
     
Khi văn hoá dân tộc đã đứng vào vị trí quan trọng nhất của sự phát triển ở tất cả các nước thì ở ta không phải nhà thơ nào cũng tôn trọng đúng mức. Ngày càng có nhiều con đường trên thế giới đi rất dễ lạc thế mà la bàn của các nhà thơ hình như ít có hoặc la bàn cũ quá.  La bàn đó được cấu tạo từ văn hóa dân tộc. Nền móng nhà thơ phải được đúc bằng văn hóa dân tộc. Một số nhà thơ trẻ không biết tục ngữ ca dao và Truyện Kiều. Thơ cứ khư khư chủ quan yên phận không ít nhà thơ xem thẻ hội viên nhà văn như cái bùa hộ mệnh chứng chỉ tài năng!   Những nhận thức ấu trĩ như thế góp phần giết chết thơ. Họ đã đang và sẽ bi văng ra khỏi thơ mà không biết.
     
Chưa bao giờ thực tiễn lại đòi hỏi trình độ nhiều mặt sự chín chắn tầm tư duy của nhà thơ như lúc này khi thế giới đã toàn cầu hoá kinh tế. Năng khiếu và kiến thức rộng lớn   vốn sống cơ sở của tác phẩm thăng hoa chứ không phải sự dung tục làm người ta nổi tiếng! Hơn ai hết nhà thơ trước hết phải là nhà văn hóa. Thiếu điều này dấu hiệu cho thấy họ đã đi ngược với lịch sử. Đó là những báo hiệu một bộ phận thơ Việt Nam còn quá trì trệ và đang có lúc mất hướng có vẻ lạc lõng vì không nhận thức được cuộc sống đang ngày càng trở nên phức tạp và mới.   

Nguồn:Văn nghệ
( Lấy từ phongdiep.net )

More...

Cầu thủ và nhà thơ- Sổ tay VC

By VƯƠNG CƯỜNG


 

Cầu thủ và nhà thơ

VƯƠNG CƯỜNG


Hà nội ngày 5 tháng 5 năm 2009

Em thân yêu có lần em bảo anh viết một cái gì đó về thơ anh thấy khó quá. Nhưng không hiểu vì sao nghĩ đến nhà thơ anh cứ thấy hiện lên một cầu thủ bóng đá. Nếu quan sát lao động của họ như chẳng có gì giống nhau. Tuy có trí tuệ nhưng với cầu thủ chủ yếu hoạt động bằng thể lực. Nhà thơ thì khác tuy cũng có thể lực nhưng hoạt động chính không chỉ trí tuệ mà còn tâm hồn. Cầu thủ bóng đá giống nhà thơ ở năng khiếu trời cho. Nếu thiếu năng khiếu nhà thơ và cầu thủ không thể tham gia sân chơi đỉnh cao. Anh có người cháu từng tham gia tập luyện cùng đội trẻ Sông lam. Từ một người có năng khiếu được tuyển chọn vài năm sau tập cháu chủ động xin về. Cháu nói năng khiếu mình có vậy tập luyện có thể làm cho cơ bắp khoẻ hơn nhưng không thành tài năng được. Anh cũng có một người bạn làm thơ từ nhỏ. Thời cắp sách đến trường còn quàng khăn đỏ đã có bài thơ in trên các báo và tạp chí học trò. Nhưng rồi lớn lên viết không thể nào đọc được. Đọc cứ thấy cũ cũ nhợt nhạt gầy tong teo...
     
Khi nhà thơ và cầu thủ đá bóng có đủ năng khiếu rồi sự luyện tập giữ gìn phong độ thật khó lắm thay. Cầu thủ có đẳng cấp thì nhà thơ cũng có đẳng cấp. Đẳng cấp thơ và cầu thủ không thể tăng lên được như màu mắt kia không hề thay đổi nếu tập luyện đấy đủ đúng bài. Nhưng để giữ được đẳng cấp thì phải giữ phong độ. Phong độ thì có thể rèn luyện được. Anh từng cùng em xem một trận cầu nghẹt thở trên sân Mỹ Đình khi đội tuyển Quốc gia VN đá bán kết với đội tuyển quốc gia Malaixia. Lần đầu ta được xem Văn Quyến dắt bóng không chỉ khéo mà quái vô cùng. Đang dắt bóng bỗng em quay ngoắt một cái loại bỏ hoàn toàn hậu vệ đối phương bâu vào chân em. Một quả xút không thể đẹp hơn bất ngờ ngay cả khán giả chứ nói gì đến thủ môn. Nhưng rồi do ẩu mà đội bạn lội ngược dòng đến tỷ số 3-3 khi thời gian còn lại tính bằng giây. Lúc này muốn thắng không thể chỉ chờ vào phong độ mà là đẳng cấp. Đó là quả phạt cuối cùng kết thúc trận đấu bất kỳ ai cũng nghí đến hiệp phụ. Người đá phạt là Văn Quyến người đánh đầu là Thanh Bình. Nếu không có đẳng cấp cao của hai cầu thủ ấy khán đài Mỹ Đình hôm ấy làm sao mà vỡ được. Đường phố Hà Nội đêm ấy làm sao nghe được tiếng nhạc reo vui từ xoong nồi. xô chậu? Hay như vừa rồi cũng trên sân này nếu không phải Minh Phương đá phạt và Công Vinh đúng giây phút cuối cùng ấy liệu cả Việt Nam có niềm vui của nhà vô địch không? Tất nhiên bóng đá còn có một sự cộng hưởng của 11 cầu thủ và vô số người hâm mộ nữa. Nhưng rồi Văn Quyến ngày nào nay không còn những bước chạy và độ tinh quái trời cho nữa. Văn Quyến đang mất phong độ dẫn đến mất đẳng cấp.
     
Nhà thơ cũng giống như thế. Nhà thơ nổi tiếng một thời chẳng có gì đảm bảo sẽ nổi tiếng tiếp. Nhà thơ từng có những bài thơ lấy được nước mắt hay khơi dậy được sức mạnh của nhiều người từ tiềm năng của họ cũng chẳng có gì đảm bảo lại tiếp tục làm được như thế lần thứ hai. Phong độ hay là đẳng cấp nhà thơ còn phụ thuộc nhiều hơn cả nhận thức của nhà thơ trước sự biến đổi không ngừng của thực tiến. Nhưng hôm nay anh chưa nói đến sự nhận thức đó.
     
Để giữ được phong độ hay đẳng cấp nhà thơ hay cầu thủ đều phải rèn luyện mình tu luyện mình theo yêu cầu của thực tiễn. Nếu như cầu thủ ngoài luyện tập và biết giữ mình thoát khỏi mọi cám dỗ của đời sống bình thường niềm vui bình thường thì với nhà thơ chừng đó vẫn chưa đủ. Tâm hồn nhà thơ càng mong manh càng nhiều hy vọng vượt lên. Nhưng giữ gìn sự mong manh đó lại khó hơn rất nhiều sự giữ gìn khác. Chở nhà thơ như chở hàng dễ vỡ (ĐTT ). Khó lắm thay nhà  thơ  Chế Lan Viên đã từng có lời khuyên: " Những người làm thơ phải  giữ gìn tâm hồn mình như giữ gìn một nguồn suối trong suốt vì người đầu tiên uống là mình "
     
Trở lại với người bạn của anh kể trên nhiều nguyên nhân để anh ta không thể viết tiếp được là sau những thành công ban đầu bỗng trường anh anh ta là người nổi tiếng. Học giỏi thơ được đăng báo được các nhà phê bình nhắc tên...Không ngờ đó là những điều không may mắn. Nhiều cô gái thích được làm quen và nếu được anh ta yêu cũng không thể nói là không thấy mình bay bổng! Thế rồi sáng anh ta viết thơ tặng một người chiếu lại tặng người khác cứ thế anh gần như chỉ làm một loại thơ tán gái không biết bao nhiêu bài! Cuối cùng chỉ thấy một tình yêu dễ dãi nhàn nhạt đều đều có hay không cũng chẳng lay động được ai. Những cô gái lớn dần với nhận thức lần lượt bỏ anh ta và nhận ra sai lầm hồn nhiên của mình.Không có tình yêu làm sao có nhà thơ? Nhà thơ không giàu tình cảm sao làm thơ được? Nhưng hình như thơ lại đòi hỏi khắt khe với nhà thơ trong tình yêu. Không có tình yêu lớn và sự thuỷ chung làm sao có được phong độ và đẳng cấp? Tâm hồn nhà thơ như tấm lụa nhuộm thắm tình yêu con người và tình yêu quê hương đất nước theo sự biến hoá của thực tiễn.
     
Thế đấy anh vẫn thấy giữa nhà thơ và cầu thủ vừa giống nhau vừa khác nhau như thế...Có gì em trao đổi thêm với anh nhé. Anh nghĩ thế nào thì viết như thế chuyện này còn dài dài em nhỉ?...

VC

More...