Đô thị hóa tác động hai mặt - TS VƯƠNG CƯỜNG


Đô thị hóa tác động hai mặt
TS VƯƠNG CƯỜNG

 ... Một đất nước muốn phát triển khi có điều kiện không thể không công nghiệp hoá hiện đại hoá. Nhờ nó làm cho năng suất chất lượng và khả năng cạnh tranh cao trong mỗi sản phẩm. Quá trình này giúp cho sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ lạc hậu sang tiến bộ. Hay nói cách khác chuyển một nước nông nghiệp lạc hậu sang công nghiệp ...





Đô thị hóa tác động hai mặt
TS VƯƠNG CƯỜNG

 

Năm 1993 khi đã hội đủ mọi điều kiện về chính trị kinh tế văn hoá một bước ngoặt mới đã đến: công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước bắt đầu được đẩy mạnh. Đô thị hoá lúc này bắt đầu tăng tốc. Dòng di cư đặc biệt từ nông thôn ra thành phố Hồ Chí Minh tăng theo hàng năm mỗi năm có hàng trăm nghìn người. Hiện nay công nghiệp hoá càng phát triển các dự án công nghiệp phát triển ở tất cả các tỉnh thành phố. Một đất nước muốn phát triển khi có điều kiện không thể không công nghiệp hoá hiện đại hoá. Nhờ nó làm cho năng suất chất lượng và khả năng cạnh tranh cao trong mỗi sản phẩm. Quá trình này giúp cho sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ lạc hậu sang tiến bộ. Hay nói cách khác chuyển một nước nông nghiệp lạc hậu sang công nghiệp . Tuy nhiên hiện nay trong quá trình chuyển đổi ban đầu mặt trái tác động rất mạnh mẽ. Các nhà đầu tư các chủ dự án chưa quan tâm đầy đủ đối với nông dân mặc dù họ đang ở trình độ thấp chưa đáp ứng được yêu cầu của kinh tế thị trường. Dự án phát triển đến đâu nông dân mất đất đến đó. Là người người suốt đời nọ sang đời kia chỉ sống bằng nghề nông nghiệp trong điều kiện nông nghiệp lạc hậu nhiều người lớn tuổi càng ít có khả năng chuyển đổi. Một mặt nền kinh tế đang chuyển mạnh sang thương mại dịch vụ và công nghiệp càng làm cho sự "lạc hậu tương đối" của nông dân trở thành lạc hậu tuyệt đối. Mặt khác nền kinh tế ngày càng cạnh tranh gay gắt bản thân công nghiệp và dịch vụ phải chống đỡ. Tự trong nền sản xuất đó đòi hỏi người làm việc ngày càng phải được đào tạo trang bị kiến thức thích hợp và luôn luôn đòi hỏi cao hơn. Trong hoàn cảnh đó một trong những con đường có hy vọng trong hoàn cảnh nghiệt ngã của mình nông dân phải hướng về thành phố để kiếm sống như phu hồ thợ xây dựng chạy chợ "nằm vùng" lang thang khắp phố phường bán dạo... Chắc chắn nông dân đi về thành phố ngày càng nhiều hơn. Áp lực xã hội lên đời sống đô thị ngày càng nặng...

Mật độ dân số đã tăng từ 2.228 người/km2 lên 3.000 người/km2. Tỷ lệ dân số phi nông nghiệp đã tăng lên 87 7%.

Đô thị hoá tiếp tục tăng thể hiện thành phố nhiều lần phải mở rộng tăng vùng ven tăng ngoại thành và có thể nói tổng quát thành phố là cả một công trường xây dựng vĩ đại. Nền kinh tế - xã hội đất nước càng phát triển càng có nhu cầu hội nhập và vì thế thành phố Hồ Chí Minh đòi hỏi phải trở thành trung tâm kinh tế - văn hoá quan trọng nhiều ngành kinh tế dịch vụ tài chính mang tầm cỡ khu vực và thế giới xuất hiện.

Đô thị hoá đã tạo tiền đề để công nghiệp hoá đến lượt nó công nghiệp hoá đã thúc đẩy đô thị hoá với vận tốc ngày càng nhanh. Thực tế mặt trái công nghiệp hoá với mặt trái đô thị hoá cộng hưởng với mặt trái kinh tế thị trường tạo ra thách thức không dễ gì vượt qua được.

Đây là mối quan hệ biện chứng. Tuy nhiên không phải bao giờ đô thị hoá và công nghiệp hoá cũng song hành với nhau. Thực tế cho thấy đô thị hoá ở thành phố Hồ Chí Minh có vẻ nhanh hơn tiến trình công nghiệp hoá.

Là một quá trình mang tính lịch sử - tự nhiên đô thị hoá nhìn bề ngoài như một sự di dân vĩ đại trước hết từ nông thôn ra thành thị và sự tự đổi mình tiếp tục phát triển của bản thân các đô thị. Đây là quá trình phức tạp hơn nhiều lần trong thực tế. Đô thị hoá có những tác động hai mặt lên sự phát triển kinh tế - xã hội.

1. Tác động tích cực

Thứ nhất quá trình đô thị hoá đã cung cấp một lực lượng lao động lớn trẻ có trình độ. Nền kinh tế ở một thành phố năng động bậc nhất ở nước ta tăng trưởng kinh tế liên tục trong 20 năm bình quân 10 02%/năm năm 2005 đóng góp 21% cơ cấu GDP và 30% tổng thu ngân sách nhà nước 29% giá trị sản xuất công nghiệp và gần 40% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trong những đóng góp này có lực lượng lao động do quá trình đô thị hoá thu hút. So với người thành phố lao động nhập cư thường linh hoạt và tích cực hơn trong việc tìm kiếm việc làm chấp nhận nặng nhọc độc hại công việc có thu nhập thấp mà người thành phố không muốn làm. Lao động nhập cư chiếm 70% lao động trong các khu công nghiệp 44% lao động hoạt động vận tải phương tiện xe 2 3 bánh công cộng 43% hoạt động trên vỉa hè 55% người buôn bán lưu động. Họ đã đóng góp cho sự phát triển kinh tế thành phố khoảng 30% GDP15.

Thứ hai góp phần giải quyết công ăn việc làm làm giảm bớt lao động dư thừa hiện nay. Quá trình đô thị hoá ở thành phố Hồ Chí Minh đã thu hút một lực lượng lớn lao động nông nghiệp dư thừa mỗi năm có hàng trăm ngàn người. Do sự phát triển khoa học - công nghệ đặc biệt công nghệ sinh học lực lượng  lao động nông thôn hiện nay mỗi năm chỉ làm việc từ 30-40 ngày. Những ngành nghề phi nông nghiệp công nghiệp chế biến công nghiệp nông thôn chưa phát triển lao động nông nghiệp không thể tìm việc làm ngay ở quê hương mình. Hơn thế nữa quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá và phát triển kinh tế thị trường trong điều kiện toàn cầu hoá hội nhập kinh tế người nông dân ít được đào tạo luôn luôn nằm trong tình trạng bị bật khỏi đồng ruộng. Họ là đội quân tiềm năng ngày một lớn cho đô thị hoá. Như trên đã nói hằng năm có khoảng 1 5 triệu người mất đất mất việc làm mất thu nhập với trình độ lao động phổ thông cơ bắp sẽ tìm về thành phố lao động giản đơn nền kinh tế càng ngày càng đòi hỏi trình độ tay nghề qua đào tạo xu hướng vận động đến kinh tế tri thức tức là việc học tập phải đòi hỏi thường xuyên cả xã hội học tập. Việc này vơví đại đa số nông dân hiện nay không thể thực hiện được. Những khu công nghiệp mới ngay ở quê hương họ sẽ nhận rất nhiều người làm việc. Nhưng theo mệnh lệnh của kinh tế thị trường họ chỉ nhận những người được đào tạo theo tiêu chuẩn của các công ty. Điều này cũng dễ hiểu chính các công ty cũng đang trong tình trạng mất còn mà kinh tế thị trường thử thách ngày càng nghiệt ngã. Họ phải tuyển như vậy vì họ phải tồn tại và phát triển chứ không muốn phá sản. Tất cả các doanh nghiệp công ty từng con người trong hành động nhất nhất theo yêu cầu của kinh tế thị trường. Tự do theo ý mình có thể là thất bại. Có nghiên cứu cho biết 90% người nghèo nước ta sinh sống tại nông thôn. Người nông dân sau khi giao ruộng cho các chủ dự án nhận tiền bồi thường trả nợ xây nhà mua xe máy... bắt đầu hụt hẫng như vừa đánh mất cơ nghiệp. Họ bắt đầu bươn chải tha phương kiếm sống. Con đường nhiều hy vọng nhất là trở về đô thị. Nhiều nơi chưa mất đất sản xuất nông nghiệp hiện nay do khoa học - công nghệ phát triển họ chỉ làm một vài tháng là xong việc. Thời gian nông nhàn quá lớn họ chuyển về thành phố tìm việc làm.

Đô thị hoá thành phố Hồ Chí Minh chẳng những tiếp nhận lao động cho mình mà còn góp phần giải bài toán xã hội quan trọng cho nền kinh tế - xã hội nước nhà. Giải quyết lao động dư thừa là một bài toán lớn để đảm bảo ổn định chính trị an toàn xã hội điều kiện tiên quyết để phát triển kinh tế - xã hội tiếp nhận đầu tư.

Thứ ba đô thị hoá đã góp phần sử dụng tiết kiệm hiệu quả đất đai. Đất đai luôn có giới hạn việc tập trung cao dân cư trong các quận nội đo hay vùng ven đô thị hoá cao đã làm cho hệ số sử dụng đất cao nhất tiết kiệm nhất. Mật độ dân số bình quân hiện nay ở thành phố Hồ Chí Minh với nội thành gần 30.000 người/km2. Giá đất ở vùng ven đô khi chưa đô thị hoá thấp nhưng sau khi đô thị hoá giá đất tăng vọt lên ví dụ như từ huyện Hóc Môn chuyển sang thành quận 12 trong vòng 5 năm từ 300 ngàn đồng/ha tại thời điểm 1997 lên 8 triệu đồng/m2 năm 2005 (hiện nay thì còn hơn thế).

Thứ tư đô thị hoá tạo điều kiện thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhanh hơn. Nó tạo tiền đề thị trường cho khu vực công nghiệp đặc biệt là dịch vụ. Sự giao lưu kinh tế - văn hoá giữa các vùng miền ngành kinh tế được thể hiện nhờ quá trình đô thị hoá cũng là quá trình thị trường hoá. Nó kích thích cầu và mở đường cho cung ứng.

Thứ năm đô thị hoá tạo điều kiện giao lưu và giữ gìn văn hoá các vùng miền làm phong phú hơn văn hoá dân tộc tiếp thu văn hoá hiện đại. Dân di cư đến thành phố đồng thời mang văn hoá riêng có của vùng quê của họ góp vào một văn hoá chung được hưởng thành với lưu giữ ở thành phố.

Thứ sáu đô thị hoá tạo điều kiện cải biến con người thuần nông sang người thành thị có tính công nghiệp cao hơn từ những người nông dân với nền sản xuất lúa nước phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên. Đây cũng là một trong những con đường đưa nhà nước nước ta đi dần lên chủ nghĩa xã hội thông qua sự đào luyện trong quá trình phát triển kinh tế. Nhiều người nông dân vốn được tự do nền kinh tế nông nghiệp nước ta hiện nay chưa đủ điều kiện đào tạo họ thành người biết tuân thủ đầy đủ yêu cầu của điều kiện khách quan. Nhưng nền kinh tế thị trường mà họ đang gia nhập ở thành phố có đòi hỏi cao hơn nhiều lần ở nông thôn sẽ buộc họ tự rút bài học trong thất bại và thành công của chính mình và thực hiện theo yêu cầu của nó. Quá trình này đi từ tự phát đến tự giác đi từ chủ quan đến khách quan hiểu quy luật khách quan mà trung tâm là lợi ích kinh tế. Họ được rèn luyện trong quá trình kiếm sống phải tự điều chỉnh mình cho phù hợp với yêu cầu khách quan. Nền kinh tế thị trường buộc họ phải hướng về nó theo nó chỉ bảo mà hành động. Quá trình này đã rèn luyện họ có nhiều phẩm chất mới từ ý thức kỷ luật đến kỹ thuật và cả trình độ văn hoá khoa học. Nhiều thế hệ đi qua từ người nông dân tự do ban đầu trở thành người dân thành phố tính công nghiệp chuyên nghiệp cao. Trên con đường đến với sự phát triển văn minh cao nhất là chủ nghĩa xã hội mọi người đều được rèn luyện như vậy. Nhưng thực tiễn vốn mang trong lòng nó tính không đồng thời với nó.

2. Những tác động tiêu cực

Thứ nhất vấn đề lao động việc làm. Cơ cấu GDP của thành phố Hồ Chí Minh tỷ trọng nông nghiệp giảm liên tục từ 4 6% năm 1991 xuống còn 1 2% năm 2005 tương tự công nghiệp và xây dựng từ 40 6% lên 48 2%. Dịch vụ có giảm nhẹ 54 8% xuống 50 6%. Cơ cấu này cho thấy sự tiến bộ và phát triển của thành phố. Do vậy không đô thị hoá sẽ phát triển mạnh mẽ hơn nữa trong nhiều năm tiếp theo. Nhưng nền kinh tế thị trường trong điều kiện toàn cầu hoá và chủ động hội nhập đã thể hiện cuộc cạnh tranh gay gắt. Cuộc cạnh tranh đó chiến thắng cho ai có điều kiện khi cơ cấu giá trị hàng hoá giá trị do lao động sống thấp giá trị do lao động trí tuệ tạo ra cao càng cao càng tốt. Nhật Bản hiện lao động chất xám chứa trong hàng hoá xấp xỉ 80% và đang phấn đấu chiếm 90% trong thế kỷ XXI. Người lao động nhập cư chủ yếu chưa qua đào tạo lao động vẫn là cơ bắp giản đơn. Họ đi về thành phố trong hoàn cảnh hụt hẫng không còn ruộng đất thất nghiệp lo lắng về tương lai. Họ chủ yếu vẫn là sản phẩm của nền sản xuất nhỏ giản đơn phụ thuộc chủ yếu vào thiên nhiên. Nền sản xuất măng nặng tính tự cung tự cấp ít cho họ khả năng ứng phó như người sản xuất trong cơ chế hàng hoá. Họ là người tự do ít bị nền sản xuất buộc phải theo một quy trình nghiêm ngặt họ bước vào kinh tế đô thị với đòi hỏi khắt khe của nền sản xuất hàng hoá. Người sản xuất hàng hoá không còn được tự do như trong nền sản xuất tự cung tự cấp nơi họ đã làm việc. Những bỡ ngỡ này không phải khắc phục được trong một thời gian ngắn. Do vậy họ tìm công việc đáp ứng nhu cầu mới có tính giản đơn cá thể của cư dân đô thị yêu cầu. Cuộc chiến tranh kinh tế ngày càng khốc liệt nông dân nước ta với trình độ ấy tập tục ấy có khả năng chiến thắng được hay không ? Để thấy rõ hơn đội quân tiến về thành phố ngày càng đông không chỉ do công nghiệp hoá hiện đại hoá nông thôn mà còn khả năng đối mặt của 77% cư dân nông nghiệp nước ta trong cuộc cạnh tranh với hàng nông sản nước ngoài. Họ phải mua vật tư phục vụ sản xuất với giá cao. Sản phẩm sản xuất ra thường xuyên thụ động trong tiêu thụ đất sản xuất manh mún. Trong số 13 2 triệu hộ nông dân có hơn 11 triệu hộ canh tác trên 70 triệu thửa ruộng bé manh mún. Việc gia nhập WTO lúc này chỉ còn là thời gian ngắn. Trong cuộc cạnh tranh đó thất bại trong nhiều mặt hàng nông sản như đã được báo trước. Vì thế đội quân tiến vào thành phố nhất là thành phố Hồ Chí Minh h«m nay cßn lµ tiÒm n¨ng nh­ng lµ mét thùc tÕ gÇn. Hä ®ãng gãp lao ®éng chØ lµ lao ®éng c¬ b¾p gi¶n ®¬n lµ chñ yÕu. Nh÷ng ng­êi tham gia vµo c¸c ngµnh nghÒ cã tÝnh x· héi cao h¬n l¹i gÆp ph¶i nh÷ng rñi ro kinh tÕ thÞ tr­êng mang l¹i.

Lao ®éng trong c¸c doanh nghiÖp tËp thÓ n»m trong m«i tr­êng c¹nh tranh cña  nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lu«n bÞ ®e do¹. Cuéc c¹nh tranh kinh tÕ ngµy cµng gay g¾t khi nÒn kinh tÕ n­íc ta tiÕn s©u vµo kinh tÕ khu vùc vµ thÕ giíi. Th¾ng lîi cña cuéc c¹nh tranh phô thuéc tr­íc hÕt vµo vèn c«ng nghÖ nh©n lùc vµ tr×nh ®é qu¶n lý. Vèn trong c¸c doanh nghiÖp nãi chung lµ nhá h¬n 90% doanh nghiÖp ViÖt Nam lµ võa vµ nhá. C«ng nghÖ l¹c hËu vµ tr×nh ®é nh©n lùc ch­a ®¸p øng ®­îc thùc tÕ vÒ tr×nh ®é qu¶n lý cßn nhiÒu h¹n chÕ. Theo b¸o c¸o c¹nh tranh toµn cÇu cña diÔn ®µn kinh tÕ thÕ giíi (WEF) chØ sè n¨m 2003 ®· lïi xuèng vÞ trÝ thø 79/104 n¨m 2004 lµ 81/117 n¨m 2005 thÊp h¬n nhiÒu n­íc".

Mét trong nh÷ng nguyªn  nh©n quan träng lµm cho chØ sè c¹nh tranh cña n­íc ta thÊp vµ vÞ trÝ xÕp h¹ng liªn tôc bÞ sôt gi¶m lµ do chØ sè øng dông c«ng nghÖ thÊp ®øng thø 92/117 chØ sè ®æi míi c«ng nghÖ 79/117; chØ sè chuyÓn giao c«ng nghÖ 66/117; chØ sè th«ng tin viÔn th«ng 86/117; tû lÖ sö dông c«ng nghÖ cao trong c«ng nghÖ cña n­íc ta míi chiÕm kho¶ng 20%. (Philippin 29%; Th¸i Lan 31% Malaysia 50%; Singapo 73%). Doanh nghiÖp n­íc ta chØ ®Çu t­ 0 3% ®Õn 0 5% doanh thu trong khi nh­ Hµn Quèc doanh nghiÖp cña hä ®Çu t­ 10% doanh thu ®Ó thay ®æi c«ng nghÖ. Ph¶i ®Æc biÖt nhÊn m¹nh khi ViÖt Nam gia nhËp WTO DNNN lµ nh©n vËt trung t©m cña cuéc c¹nh tranh kinh tÕ. LuËt ch¬i cña WTO c¾t gi¶m thuÕ quan xo¸ b¶o c¸c hµng rµo phi thuÕ quan (nh­ h¹n ng¹ch cÊp phÐp xuÊt nhËp khÈu) xo¸ bá trî cÊp më cöa thÞ tr­êng t¹o s©n ch¬i b×nh ®¼ng gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong vµ ngoµi n­íc b¶o ®¶m vÖ sinh an toµn thùc phÈm tµi s¶n trÝ tôª vµ b¶n quyÒn... viÖc më réng thÞ tr­êng th©m nhËp thÞ tr­êng c¸c n­íc tranh thñ vèn ®Çu t­ c«ng nghÖ kü n¨ng qu¶n lý... vÉn lµ viÖc khã ®èi víi doanh nghiÖp ViÖt Nam. D­êng nh­ c¸c doanh nghiÖp n­íc ta b©y giê ch­a s½n sµng cho cuéc c¹nh tranh ®ã.

Nh÷ng sè liÖu trªn cho thÊy kh¶ n¨ng phÇn lín nhiÒu doanh nghiÖp thua lç ph¸ s¶n lµ râ rµng ng­êi lao ®éng rÊt dÔ mÊt viÖc trë thµnh thÊt nghiÖp. Theo Vietnamnet dù b¶o kho¶ng 2 n¨m n÷a (2008) 50% doanh nghiÖp dÖt may cã thÓ ph¸ s¶n. Cuéc c¹nh tranh viÖc lµm gi÷a c«ng nh©n thÊt nghiÖp vµ dan nhËp c­ sÏ thªm gay g¾t.

Sù gia t¨ng cña d©n sè nhËp c­ ngµy cµng cao nh­ng h¬n 80% trong sè ®ã chØ cã tr×nh ®é phæ th«ng. Ngay nh÷ng ng­êi trong khu ®« thÞ ho¸ theo kh¶o s¸t cña ViÖn KT thµnh phè Hå ChÝ Minh t¹i khu ®« thÞ ho¸ Nam Sµi Gßn cã tíi h¬n 10% lùc l­îng lao ®éng mï ch÷ gÇn 53% chØ ë tr×nh ®é cÊp I. Trong khi nh©n lùc lao ®éng phæ th«ng d­ thõa nÒn kinh tÕ ®ßi hái nh©n lùc cao nhiÒu ngµnh kh«ng ®¸p øng ®­îc nh­ c«ng nghÖ th«ng tin hay tµi chÝnh ng©n hµng. Nh÷ng c¬n sèt nh©n lùc ch­a vµo giê døt c¸c c¬ së ®µo t¹o cña ViÖt Nam nh­ c¸c tr­êng §¹i häc viÖn nghiªn cøu ... kh«ng ®µo t¹o ®ñ s¶n phÈm chÊt l­îng cao cho thÞ tr­êng. Mçi n¨m cã c¶ triÖu sinh viªn ra tr­êng nh­ng ®Ó t×m mét qu¶n trÞ viªn cao cÊp ngµnh tµi chÝnh ng©n hµng víi møc l­¬ng 5000 - 7000 USD/th¸ng mét chuyªn viªn ph©n tÝch tµi chÝnh bËc trung víi møc l­¬ng 1000 USD/th¸ng còng lµ kh«ng thÓ. M©u thuÉn gi÷a nh©n lùc trong nÒn kinh tÕ n­íc ta vµ Thµnh phè Hå ChÝ Minh ngµy mét gay g¾t. NÒn gi¸o dôc ®µo t¹o n­íc nhµ cïng l¾m míi ®µo t¹o ra nh©n lùc phæ th«ng ®ãng gãp cña gi¸o dôc chñ yÕu lµ n©ng cao d©n trÝ chø kh«ng tho¶ m·n ®­îc mét phÇn tÊt yÕu cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng héi nhËp.

Nh÷ng sè liÖu nµy cµng cho thÊy viÖc gi¶i quyÕt viÖc lµm ngµy cµng khã kh¨n do sù bÊt cËp gi÷a tr×nh ®é vµ yªu cÇu cña nÒn kinh tÕ. ¸p lùc thÊt nghiÖp ngµy cµng lín h¬n do qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ ngµy cµng nhanh. VÊn ®Ò cò ch­a gi¶i quyÕt xong l¹i xuÊt hiÖn c¸c vÊn ®Ò míi tr­íc hÕt lµ sù t¨ng lªn d©n c­ ®« thÞ ho¸.

Thø hai kÕt cÊu h¹ tÇng giao th«ng vµ m«i tr­êng sèng lu«n bÞ ph¸ vì kh«ng theo kÞp yªu cÇu thùc tiÔn. Sù t¨ng lªn ®ét biÕn cña d©n sè trong qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ ®· lµm cho kÕt cÊu h¹ tÇng ®· cã bÞ l¹c hËu nhanh chãng trong khi kÕt cÊu h¹ tÇng míi ch­a kÞp x©y dùng hoÆc x©y dùng dë dang. Do ®ã t×nh tr¹ng ïn t¾c giao th«ng liªn tôc x¶y ra sè ng­êi sö dông ph­¬ng tiÖn giao th«ng t¨ng theo thêi gian ®¸ng kÓ. T×nh tr¹ng ïn t¾c giao th«ng trë thµnh nçi ¸m ¶nh trong c­ d©n ®« thÞ. ë néi thµnh do qu¸ t¶i ë vïng ven vïng ®« thÞ ho¸ c¸c con ®­êng c¸c khu x©y dùng c¶ vïng ven lµ mét c«ng tr­êng x©y dùng khæng lå trë thµnh ch­íng ng¹i lu«n t¹o ra ®iÒu kiÖn ¸ch t¾c vµ tai n¹n giao th«ng (3 ngµy nghØ lÔ 2-9-2006 thµnh phè Hå ChÝ Minh cã 1500 vô tai n¹n giao th«ng). Nh÷ng ng­êi nhËp c­ tù do quen víi ®iÒu kiÖn ë n«ng th«n khi vÒ thµnh phè d­êng nh­ hä ch­a biÕt ®Õn luËt giao th«ng. Hä chë hµng ho¸ cång kÒnh chiÕm dông lßng lÒ ®­êng ®i c¶ vµo ®­êng ng­îc chiÒu. Hä rong ruæi b¸n hµng rong gÆp ai vµ ë ®©u hä còng b¸n nh­ nh÷ng chî di ®éng. Buæi tr­a thËm chÝ c¶ buæi tèi hä ngñ c¶ vØa hÌ hÌm nhá. Ch­a nãi mü quan ®µo t¹o mµ sù xuÊt hiÖn cña hä víi sè l­îng cña hä ¶nh h­ëng ®Õn giao th«ng gãp phÇn lµm ¸ch t¾c giao th«ng tai n¹n giao th«ng t¨ng lªn. Quy ho¹ch còng tham gia vµo t×nh tr¹ng nµy do ch­a chó ý ®óng møc chî bóa vµ t×nh trang häp chî lÊn ®­êng vØa hÌ lµm cho nhiÒu con ®­êng bÞ thu hÑp. Trong tÝnh to¸n quy ho¹ch kh«ng ph¶i khi nµo còng dù b¸o ®­îc ng­êi vµ ph­¬ng tiÖn trong t­¬ng lai. Do vËy nhiÒu c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ ®­êng lµm xong 7m chØ ®¸p øng cho khu nhµ ë thÊp t©ng f nay trë thµnh khu cao tÇng víi ®­êng ph¶i réng 12m nh­ ë quËn 2 ch¼ng h¹n. Qu¸ tr×nh lµm ®­êng míi quan hÖ víi gi¶i phãng mÆt b»ng nay tuy l¹c hËu kh«ng thÓ gi¶i phãng lÇn 2 ®Ó më réng ®­êng. ViÖc lµm ®­êng th­êng kh«ng ®ång bé nªn ®µo ®i ®µo l¹i ®Ó ®¶m b¶o c¸c ®iÒu kiÖn kü thuËt còng gãp phÇn lµm t¾c nghÏn giao th«ng. §« thÞ ®­îc quy ho¹ch tr­íc nay kh«ng thÝch hîp víi chøc n¨ng ®« thÞ míi ®« thÞ ho¸ néi thµnh còng chØ lµ chØnh trang x©y míi nh­ng kh«ng thÓ c¶i t¹o c¬ së h¹ tÇng nh­ lý thuyÕt. NhiÒu vÊn ®Ò cña ®« thÞ do lÞch sö ®Ó l¹i trë thµnh g¸nh nÆng kh«ng t×m ®­îc gi¶i ph¸p tèi ­u trong viÖc gi¶i quyÕt hiÖn nay.

B·i ®ç xe ë trong thµnh phè hiÖn nay lµ kh«ng thÓ nªn còng t¹o ra nhiÒu trë ng¹i cho viÖc l­u hµnh lµm viÖc. B·i ®Ëu xe ngÇm cßn nhiÒu gian nan do xÐt duyÖt ®Çu t­ qu¸ kÐo dµi lµm n¶n lßng c¸c nhµ ®Çu t­. HiÖn nay c¸c b·i ®Ëu xe vµ c¸c ®iÓm ®Ëu xe t¹m thêi hiÖn cã trong khu vùc néi thµnh chØ ®¸p øng 20 - 30% nhu cÇu cho gÇn 276.000 « t«. Ngoµi ra sè xe m¸y ®¨ng ký h¬n 100.000 chiÕc vµ tû lÖ t¨ng thªm cña « t« lµ 12%/n¨m th× nhu cÇu ®ç xe ®Æc biÖt lµ khu trung t©m thµnh phè cµng trë nªn bøc thiÕt. Cã ý kiÕn cho r»ng mét sè quËn trung t©m thµnh phè cÇn dµnh mét phÇn ®­êng cho « t« ®ç c¶ 2 chiÒu nh­ng diÖn tÝch mÆt ®­êng cßn l¹i cã thÓ lµm n¬i ®ç xe lµ kh«ng ®¸ng kÓ. NÕu thùc hiÖn th× kh¶ n¨ng kÑt xe lµ trªn diÖn rÊt réng. NhiÒu dù ¸n b·i xe ngÇm c«ng viªn chi l¨ng thuéc C«ng ty Hoµ B×nh b·i ®Ëu xe c«ng viªn b¸ch thuú diÖp thuéc C«ng ty §iÖn tö - Tin häc - Ho¸ chÊt (Bé Quèc phßng) b·i ®Ëu xe s©n vËn ®éng Hoa L­ thuéc C«ng ty TNHH T.T.C ®ang ®­îc c¸c chñ ®Çu t­ lËp dù ¸n. Qu¸ tr×nh hiÖn thùc ho¸ trong t×nh h×nh hiÖn nay cßn cÇn thêi gian. Còng cÇn nãi thªm trong quy ho¹ch ®« thÞ cò t­ t­ëng lÊy ph¸t triÓn kinh tÕ lµm trung t©m nªn rÊt coi täng ph¸t triÓn c«ng nghiÖp. §· mét thêi nhiÒu c¬ së c«ng nghiÖp lµ linh hån cña ®« thÞ. Nã lµ h¹t nh©n ph¸t triÓn cña ®« thÞ mét thêi lÞch sö nh­ng khi ®« thÞ ho¸ ph¸t triÓn qu¸ nhanh kinh tÕ c«ng nghiÖp kh«ng cßn lµ ®éc t«n trung t©m dÞch vô th­¬ng m¹i ®· lªn hµng ®Çu vµ ®« thÞ ph¸t triÓn theo môc ®Ých lÊy con ng­êi lµm trung t©m. NhiÒu c¬ së c«ng nghiÖp cò l¹c hËu c¶n trë. V× vËy hµng lo¹t xÝ nghiÖp nhµ m¸y g©y « nhiÔm ph¶i chuyÓn khái néi thÞ.

Kh«ng chØ vÊn ®Ò giao th«ng nan gi¶i do qu¸ tr×nh ph¸t triÓn vµ ®« thÞ ho¸ sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng ®ang lµ th¸ch thøc. HiÖn nay l¸ phæi thµnh phè ®­îc më to dÇn theo kh«ng gian ®« thÞ më réng l­îng c©y xanh ®« thÞ thµnh phè Hå ChÝ Minh còng ®ang t¨ng lªn. HiÖn nay diÖn tÝch c©y xanh/®Çu ng­êi ®¹t 3m2/ng­êi phÊn ®Êu n¨m 2010 ®¹t 7m2/ng­êi. Dï nh­ vËy l­îng c©y xanh so víi nhiÒu thµnh phè trªn thÕ giíi lµ qu¸ thÊp.

Qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ ®· gãp phÇn quan träng lµm « nhiÔm m«i tr­êng hiÖn nay. Kh«ng khÝ « nhiÔm ®· trë thµnh "kÎ giÕt ng­êi thÇm lÆng". Nång ®é mét sè chÊt « nhiÔm ®· v­ît tiªu chuÈn cho phÐp ®èi víi chÊt l­îng kh«ng khÝ xung quanh c¶ khu d©n c­ vµ ven ®­êng. Quanh khu d©n c­ nång ®é bôi ®Æc tr­ng PM10 (kÝch th­íc h¹t bôi nhá h¬n 10 micromet) cã xu h­íng gia t¨ng. Cã n¬i ®¹t h¬n 80 microgam/m3 trong khi tiªu chuÈn cho phÐp thÊp h¬n nhiÒu lÇn. Mét sè n¬i ë thµnh phè Hå ChÝ Minh nång ®é 302 lªn ®Õn 30 microgam/m3. Tuy ch­a v­ît qu¸ møc cho phÐp nh­ng xu h­íng t¨ng trong nh÷ng n¨m gÇy ®©y nång ®é benzen cã n¬i ®¹t 35 - 4microgam/m3 (c¬ quan b¶o vÖ m«i tr­êng Mü nång ®é cho phÐp lµ 10 microgam/m3). Kh«ng chØ kh«ng khÝ n­íc ë thµnh phè Hå ChÝ Minh còng bÞ « nhiÔm nÆng. Hµm l­îng Mangan t¨ng g©y n­íc ®ôc cã mµu t¹i thµnh phè Hå ChÝ Minh ë mét vÞ trÝ thÊp bao bäc c¸c con s«ng kh¶ n¨ng ngËp lôt rÊt cao vµ ®· x¶y ra th­êng xuyªn. Trong qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ c¸c dù ¸n cÊp tho¸t n­íc ®ang thi c«ng bÞ t¾c do bïn c¸t l¾ng ®äng lµm t¨ng thªm nguy c¬ ngËp rÊt cao. NhiÒu c¬ së ch¨n nu«i s¶n xuÊt vÉn cßn n»m lÉn víi khu c©n d­ ngµy ®ªm x¶ r¸c g©y « nhiÔm m«i tr­êng trÇm träng. Mçi ngµy ë thµnh phè cã h¬n 5 ngµn tÊn r¸c th¶i trong ®ã cã c¶ r¸c y tÕ ch­a ®­îc xö lý

TiÕng ån trong qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ ë thµnh phè Hå ChÝ Minh ®· v­ît qu¸ møc cho phÐp. Theo Th.S §ç Kh¸nh D­¬ng - Phã gi¸m ®èc Trung t©m lao ®éng - søc kháe m«i tr­êng ë quËn 9 t¹i nhiÒu xÝ nghiÖp tiÕng ån kh«ng d­íi 95 dBA trong khi quy ®Þnh kh«ng qu¸ 85 dBA. Ngoµi ra x¶ khÝ th¶i r¸c th¶i ®Æc biÖt r¸c th¶i r¾n y tÕ hiÖn ch­a kh¾c phôc ®­îc...

TÊt c¶ nh÷ng nguyªn nh©n trªn g©y nªn « nhiÔm m«i tr­êng nÆng nÒ gãp phÇn xuÊt hiÖn hµng lo¹t c¨n bÖnh g©y mÖt mái trÇm c¶m ë thµnh phè Hå ChÝ Minh hiÖn cã h¬n 100.000 ng­êi m¾c bÖnh trÇm c¶m (ë n­íc ta kho¶ng 5 - 6% d©n sè m¾c bÖnh nµy) h« hÊp... ngµy cµng t¨ng lµm cho m¹ng l­íi bÖnh viÖn y tÕ lu«n lu«n trong t×nh tr¹ng qu¸ t¶i.

Thø ba qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ g©y søc Ðp vÒ chÊt l­îng gi¸o dôc vµ y tÕ. Sù t¨ng lªn ®ét biÕn vÒ d©n sè ®ång thêi còng t¨ng lªn sè ng­êi ®Õn tuæi ®i häc. Qu¸ tr×nh di c­ tõ n«ng th«n ra thµnh phè sè l­îng thanh niªn rÊt lín hä lËp gia ®×nh sinh con vµ mét sè bè hoÆc mÑ ra thµnh phè tr­íc lµm ¨n ®­îc ®­a c¶ gia ®×nh vµo thµnh phè. Trong ®iÒu kiÖn khã kh¨n chung víi thµnh phè Hå ChÝ Minh cßn g¸nh nÆng do d©n di c­ vµo thµnh phè ngµy mét ®«ng. Dßng ng­êi nhËp c­ hiÖn nay ngµy cµng nhanh dÉn ®Õn t×nh tr¹ng thiÕu chç häc hoÆc qu¸ t¹i t¹i mét sè tr­êng líp cña thµnh phè Gi¸o dôc ph¸t triÓn m¹nh ë tÊt c¶ c¸c ngµnh cÊp häc. Qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ lµ nguyªn nh©n chñ yÕu lµm t¨ng sè häc sinh cã hé khÈu KT3 vµ kh«ng cã hé khÈu ë tÊt c¶ c¸c ngµnh häc tõ nhµ trÎ ®Õn trung häc c¬ së 102.691 ng­êi chiÕm tû lÖ xÊp xØ 10 % tæng sè häc sinh t­¬ng øng

 Sù x¸o trén vÒ hé khÈu trong gi¸o dôc - ®µo t¹o còng lµ mét ®iÓm cÇn xem xÐt cã sù ®ãng gãp cña qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ trong vÊn ®Ò nµy.

Qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ cµng t¨ng lªn ®ång thêi víi nã nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc ngµy cµng lín. Qu¸ tr×nh nµy kh«ng dÔ kiÓm so¸t. Thùc tÕ chÝnh quyÒn ®Þa ph­¬ng lu«n bÞ ®éng tr­íc søc Ðp ngµy cµng nãng cña ®« thÞ ho¸. C«ng t¸c quy ho¹ch còng nh­ chØ ®¹o thùc hiÖn ch­a theo kÞp t×nh h×nh. Quy ho¹ch l¹c hËu ngay trªn giÊy khi thùc thi trë thµnh quy ho¹ch treo. ChÝnh quyÒn thµnh phè tuy rÊt tÝch cùc nh­ng thùc tÕ ®Æt ra nhiÒu vÊn ®Ò v« cïng nan gi¶i.

Mét lµ quy ho¹ch - ®Òn bï - gi¶i to¶ - t¸i ®Þnh c­ qu¸ nhiÒu bÊt cËp. Hai lµ tÖ quan liªu - tiªu cùc - l·ng phÝ - thñ tôc hµnh chÝnh g©y phiÒn hµ cho ng­êi d©n. Ba lµ « nhiÔm m«i tr­êng r¸c - n­íc - khãi - bôi - kÑt xe ®ang ngµy cµng nghiªm träng. Bèn lµ téi ph¹m tÖ n¹n ®ang diÔn biÕn phøc t¹p hµng ngµy.

Thùc tÕ ë ®« thÞ c¶ n­íc nãi chung Thµnh phè Hå ChÝ Minh nãi riªng qu¸ tr×nh ®« thÞ ho¸ ch­a ®­îc nghiªn cøu kü c¶ lý thuyÕt vµ thùc tiÏn gi¶i ph¸p th­êng tøc th× thiÕu ®ång bé. MÆt tÝch cùc nh­ng kh«ng tù ®Õn vµ mÆt tiªu cùc cña ®« thÞ ho¸ kh«ng tù ®i nªn rÊt cÇn sù nghiªn cøu nhËn diÖn ®óng vµ ®Ò ra gi¶i ph¸p h¹n chÕ ®æ vì trong qu¸ tr×nh nµy.

VC

Chào Anh Đát

Tôi có nhiều số liệu thực tế trên nhiều phương diện để chứng minh cái khó của quá trình ĐTH mà tính tự phát cao hơn . Tôi dự báo nhiều vấn đề trong chương 3
cũng như đề xuất một số giải pháp khắc phục . Tuy nhiên do điều kiện dung lượng tôi không thể đưa lên . Cảm ơn anh đã chia sẻ nhé !

Nguyễn Đức Đát

Gửi Vương Cường

Bài viềt đã nêu được những nhức nhối trong việc đô thị háo. cái này còn tác động tiêu cực dài dài không dễ gì một sớm một chiều mà giải quyết được. Nếu các nhà lãnh đạo không quyết tâm thì còn lâu mới thành công trong việc quy hoạch đô thị.