Đôi điều mong muốn..




Đôi điều mong muốn ở một cuộc thi thơ
VƯƠNG CƯỜNG

     
Cuộc thi thơ về Hà nội đã bước vào giai đoạn nước rút.  Hai mươi tháng đã trôi qua thật đáng mừng cuộc thi đã thu hút hàng ngàn bài thơ mới sáng tác của hàng ngàn tác giả sinh sống khắp mọi miền tổ quốc và cả kiều bào trên nhiều châu lục tham gia. Từ người lần đầu cầm bút đến những nhà thơ đã thành danh từ người trẻ tuổi đến các cụ già đều hăng hái tham gia. Điều này cũng cho thấy sự hứơng tới kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội bằng nhiều màu sắc văn hóa bên cạnh sự cố gắng sáng tạo về vật chất của nhân dân ta. Cuộc thì này góp phần làm cho đại lễ ngàn năm Thăng Long - Hà Nội  thêm phần sâu sắc. Cùng với trang thơ dự thi báo Văn Nghệ còn đăng nhiều bài phân tích giới thiệu những bài thơ hay của các tác giả nổi tiếng trong lịch sử. Không chỉ cho ta thấy một cái nhìn trọn vẹn về tình yêu Thăng Long - Hà Nội  mà còn góp phần kích thích thêm sự sáng tạo của cuộc thi tình cảm không bị gián đọan như nó vốn có.
     
Dường như không có địa danh phong cảnh  nào của Hà Nội ngàn năm không được vào thơ. Người đọc vẫn ngỡ ngàng trước Ô Quan Chưởng Hồ Tây Hồ Gươm Hồ bảy Mẫu Ga Hàng cỏ cầu Thê Húc cầu Long Biên Quảng Bá Nghi Tàm Bát Tràng Cổ Ngư Sơn Tây...hay thẫn thờ trước dịu êm óng ả đặc sản Hoa Sữa Hoa Sen Hoa Loa Kèn Sâm Cầm Bia đá... Bất chợt tự hào khi gặp lại trong thơ những Văn Miếu Vạn Phúc Chương Dương Làng Vân... Kỷ niện lại hiện về trước Hàng Bạc Quan Nhân Nguyễn Siêu...Người quét rác anh bộ đội người gánh hàng rong tiếng dương cầm một làn điệu ca trù... vang lên trong tâm trí. Những làng ven đô ngoại thành hay cả những tháng ngày oai hùng đánh Mỹ trận Điện Biên Phủ trên không...mùa thu Hà Nội...Tất cả đều hiện lên lay động  nối liền lịch sử Thăng Long - Hà Nội. Có thể nói các nhà thơ đã dành tình cảm đặc biệt của mình cho thủ đô thân yêu với tất cả tấm lòng.
     
Không chỉ vậy Thăng Long - Hà Nôi còn được nhìn từ xa cuối trời tổ quốc hay ở bên kia trái đất. Thành phố được mở rộng thì thơ viết về Tăng Long - Hà Nội cũng được mở rộng. Chất lượng cuộc thi rồi ban giám khảo sẽ công bố nhưng cuộc thi này đã cho thấy có những câu thơ mang hồn phách Thang Long lấy một đoạn bất kỳ:
Nghe như lửa reo nghe như gió cháy
Thịnh suy - vận nước mờ - tỏ mệnh trời
Đầm đìa lệ rơi đầm đìa máu rơi
Trống rỗng kinh thành lấp đầy bóng giặc
Một giây nức nở độc huyền cầm vỡ
Một cơn hồng thủy trôi dạt trên tay
( Độc huyền cầm Hà Nội - Nguyễn Hữu Quý )
     
Hình như thơ viết về quá khứ Thăng Long - Hà Nội được quan tâm nhiều hơn. Thể lệ cuộc thi lại đặt trọng tâm vào chủ đề thời kỳ đổi mới điều này thật có lý. Thăng Long - Hà Nội ngàn năm khí phách khi thịnh khi suy đặc biệt những năm đối mặt với giặc giã xâm lăng tuy chưa đủ nhưng thơ cũng đã nhiều. Cuộc chiến tranh kinh tế lần đầu chúng ta đối mặt cũng đã tạo nên những chiến công nối tiếp. Người Hà Nội đã đi vào cơ chế mới cơ chế thị trường trong điều kiện toàn cầu hóa mồ hôi và máu đã đổ thấm đất này để làm nên một Hà Nội đàng hoàng và to đẹp. Người Hà Nội đã biết lấy sức mạnh từ khí phách oai hùng ngàn năm để vượt lên chiến thắng trong hiện tại và hướng mạnh về tương lại. Hà Nội đã làm được nhiều lắm nhưng cuộc sống vẫn còn nhiều cam go thách thức. Cơ chế thị trường tự nó làm xuất hiện mặt trái những khuyết tật khủng hoảng và ô nhiễm môi trường tự nhiên và văn hóa  đói nghèo và lạc hậu cuộc chiến này vẫn đeo đuổi. Bên cạnh những thành công còn có nhiều đau đớn nhưng đó là nỗi đau trưởng thành. Thơ sẽ song hành cùng Thăng Long - Hà Nội.
     
Toàn cầu hóa đã làm xuất hiện hai xu hướng kinh tế khộng biên giới và văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc. Mang theo trong mình ngàn năm tinh hoa người Hà Nội đang chuyển dần thành những con người mới  đáp ứng yêu cầu phát triển hiện nay. Thơ phản ánh bão táp của cuộc chiến này dường như còn mờ nhạt trong cuộc thi. Biết rằng hiện nay viết về thời kỳ này còn nhiều khó khăn lắm.
     
Trong những bài thơ đã in trên báo Văn Nghệ mà tôi đã đọc vẫn mong muốn nội dung mới phản ánh nhiều hơn và có sự cách tân về hình thức. Thơ mới ( 1930 - 1945 ) đã hoàn thành cuộc cách mạng thơ với những thành tựu cắm mốc quan trọng trong lịch sử văn học  nhờ phá vỡ hình thức cũ do vậy cuộc sống đã vào thơ nhiều hơn. Do phương pháp tiếp cận bị hạn chế nên thơ mới chỉ dừng lại ở đó. Nhưng hai cuộc kháng chiến chống Pháp Và chống Mỹ thì khác hẳn đời sống vào thơ ồ ạt dường như bất cứ hình ảnh nào cũng tự chảy vào thơ. Nếu so với hai cuộc kháng chiến thì cuộc sống hôm nay phong phú hơn rất nhiều lần. Nhưng văn học vẫn chưa tương xứng. Cuộc thi thơ về Hà Nội lần này cũng đang chứng minh điều đó. Tác động của cuộc sống mới vào tâm tư tình cảm nhà thơ theo nhiều chiều và thơ như là kết quả tối ưu của sự tác động đó phải đi qua chiếc cầu nhận thức. Quả thật cuộc sống hôm nay thật chẳng dễ gì nhận thức vì quá nhiều ngổn ngang hỗn độn. Theo tôi cần phải thay đổi phương pháp và cách cảm nhận cuộc sống sẽ ngăn nắp hơn nội dung hình thức thơ sẽ phong phú hơn. Quá khứ hiện tại và tương lai là liên tục. Chính cuộc sống mới đã sinh ra nhiều ngôn ngữ thơ mới hơn nếu nhà thơ nhận thức được. Ngôn ngữ mới ấy thể hiện nội dung mới bằng một hình thức có cánh tân.

Ngôn ngữ thơ nếu cứ thể hiện như truyền thống  không những không đủ chuyển tải mà còn tạo ra sự nghèo nàn nhàm chán. Cuộc thi này nếu chỉ xét về ngôn ngữ thơ tôi thấy chưa thật phong phú đặc biệt ngôn ngữ mới. Đất thành phố giờ rất đắt vì vậy mà đã xây nhà thì ai cũng biết cần phải xây nhà cao tầng mới tối ưu được. Ngôn ngữ thơ cũng giống như nhà tầng vây. Không phải thơ trẻ mới xây được ngôn ngữ nhà tầng mà chính nhà thơ lớp trước đã xây thành công. Xin lấy một trường hợp: Hoàng Cầm.
Chị lắc đầu trông nắng vãn bên sông
Hay: Chị cười xe chỉ ấm trôn kim
( Lá Diêu bông )
     
Mở rộng không gian và thời gian ép tối đa ngôn ngữ thơ vào thơ. Thơ nay cốt nhạc chứ không chỉ vần. Thơ không cần câu nệ thể loại. Thể loại vốn ra đời sau thơ và biểu hiện của nhận thức thơ thôi. Nhiều khi thể loại đã biến thành cái lồng nhốt thơ. Thơ không chỉ có chừng ấy thể loại mà con người đã biết. Trong dòng chảy thời gian tùy theo điều kiện lịch sử cụ thể mà thể loại cũng thay đổi. Có như vậy mới đủ khả năng chuyên chở các chi tiết thơ mà đời sống cô đặc lại. Hình thức thơ trong cuộc thi này chủ yếu là cũ nhạc điệu vần cũ vì vậy mà tôi vẫn thấy cuộc sống mới hôm nay vào có hạn trong thơ. Do đó chưa phản ánh tốt nhất tình cảm con người khi Thăng Long - Hà Nội đã bước vào 1000 năm tuổi. Tất nhiên thơ không phải là cuộc sống nguyên nghĩa mà là cuộc sống đã nhận thức sau khi đã tác động vào tâm tư tình cảm người viết. Độ sâu sắc của thơ có phần phụ thuộc vào văn hóa người thơ. Người viết có trách nhiệm đại diện cho mọi người nói hộ mọi người về tình cảm của họ với thủ đô yêu dấu. Khi ấy thơ không chỉ phản ánh hiện tại mà còn mơ ước về tương lai không ảo tưởng.
     
Tôi vẫn thấy mong muốn nhiều hơn về sự đột phá trong thơ dự thi về Hà Nội. Cuộc thi chưa kết thúc và đọc những bài thơ dự thi đã cho tôi biết những mong muốn ấy là có cơ sở...

HN ngày 11 - 5 - 2010
VC

Vương Cường

Gửi HĐQ

Đúng như vậy thôi thì cứ mừng cho cuộc thi có nhiều người tham gia đi. Chỉ 8 câu thôi bà Huyện làm cho người sau khó quá kể ra người xưa viết hay vừa thôi có khi lại...ta có thành tích hahaha...

Vương Cường

Chào anh ĐT cũng mong được thế anh ạ. Tôi có nói chuyện với NPA thì anh bảo cứ hy vọng có sao đâu!

HĐQ

Trong tình hình "được mùa địa ốc mất mùa thi ca" như hiện nay ở HN việc có một cuộc thi thơ là nỗi mừng quá sức tưởng tượng của anh em Đàng Trong.
Hôm 20-4 tôi ngồi với Đặng Huy Giang ở Bờ Hồ có ngắm nghía cuộc thi này cũng lạc quan trung bình.
Thấy các thi sĩ nặng tình với "lá bàng gió heo may mùa thu" tôi mới bảo "Cái đó thì ở đâu chả có". Có cái gì Hanoi s thật riêng ấy chứ. Nếu chưa có "Dấu xưa xe ngựa hồn thu thảo" thì tôi xin chép vào đây bài này để cho không khí nhé:
Một góc chiều Hà Nội (Nguyễn Duy)

Hồ gươm xanh màu xanh cổ tích
con rùa vàng gửi bóng ở trên mây
cây si mọc chúc cành xuống nước
Thê Húc cong cong một nét lông mày

Tóc em dài cho ta nhìn thấy gió
áo em bay cho mờ tỏ thân hình
em sâu sắc như kinh thành cổ kính
gốc si già da mốc ngói rêu xanh

Em nhẹ nhõm đi về trong phố cũ
tường nhà lở vôi cửa gỗ bức bàn
ta lặn lội như một thằng ăn trộm
nơm nớp lo mình bị bắt quả tang

Lần lữa mãi thế là ta lỡ dại
để dành thành mất cắp cả tình yêu
thế là ta mồ côi em mãi
cái vu vơ chết đuối dưới sương chiều

Cửa gỗ cài then....bóng em mất hút
xe cúp đã thay cho ngựa tía võng điều
ta trở lại gốc si già...và làm lại
làm thơ tình tặng những lứa đang yêu...

Mùa hạ 1986

Đức Tiên

cảm nhận

Tin rằng sẽ có thơ hay về Hà Nội xin chúc mừng anh !