" Đám mây hình thiếu phụ " - Nỗi cô đơn minh triết - Phan Chí Thắng


( Đọc ĐÁM MÂY HÌNH THIẾU PHỤ NXBVH H.2010 của VƯƠNG CƯỜNG )

" Đám mây hình thiếu phụ " - Nỗi cô đơn minh triết
PHAN CHÍ THẮNG


      Tôi đến thăm Vương Cường. Căn nhà vắng lặng trong ngõ vắng. Đôi mắt thường vẫn trong veo của anh nay vằn những tia máu đỏ do ít ngủ trước nỗi đau bất ngờ mất người cháu thân thương mà anh chăm bẵm nuôi dạy như con đẻ.  Thường ngày tôi và Vương Cường ít khi trò chuyện với nhau song tôi hiểu tận nơi sâu thẳm anh hay nhận lấy phần lỗi về mình trong mọi mất mát đời người. Người đàn ông thích nói nhiều và ồn ào trong các lần anh em quen biết gặp nhau thực ra chỉ là cố tình khoả lấp nỗi cô đơn lầm lũi đi theo anh suốt cả cuộc đời. Anh ký tặng tôi tập thơ "Đám mây hình thiếu phụ" rồi mời tôi ăn trưa nói đùa là để trả công tôi sẽ chịu khó đọc tập thơ của anh.
      
Đọc tập thơ gồm 36 bài không phải là việc khó. Với một người quen đọc nhiều có thời gian dài phải đọc và xử lý trung bình mỗi ngày khoảng 300 văn bản như tôi thì hơn 70 trang giấy là chuyện của mươi lăm phút. Cái khó là qua những dòng thơ anh làm sao hiểu được anh muốn nói gì với người đọc.
Có gì đó ở chân trời nào đó
Hút hồn tôi suốt năm tháng ăn mày
(Ở chân trời nào đó)
" Có gì đó "
của Vương Cường nằm sâu dưới những bài thơ.
Hầu hết các nhà thơ đều cô đơn và họ thích nói về sự cô đơn của mình. Anh cô đơn khi thiếu vắng em tôi cô đơn khi thiên hạ không hiểu được tôi chị cô đơn khi đứt gánh giữa chừng. Chỉ ở những nhà thơ đích thực mới có cái cô đơn của người nghệ sỹ đi tìm cái đẹp chân chính cái cô đơn của triết gia muốn đi đến tận cùng của nhận thức.
Vương Cường cũng rất cô đơn xuyên suốt tập thơ là sự cô đơn trừ một vài bài là "Nói với con" và "Nói với em" còn có vẻ như là đang nói với người khác song thật ra vẫn là tự sự.
Người cô đơn hay viết nhật ký. Vương Cường viết cả sáng trưa chiều tối:
Chỉ còn chiếc đồng hồ làm bạn
Giận chiều nay giờ mới phải làm lành
Người bạn duy nhất là chiếc đồng hồ tí tách nó giận mình mà mình vẫn phải làm lành với nó để khỏi cô đơn. Diễn tả nỗi cô đơn như vậy cũng là tài?
Nỗi cô đơn đôi lúc được định lượng:
Anh xa em một trăm sáu mươi tám giờ ba mươi hai phút bốn mươi giây
(Thơ viết từ Xiêng Khoảng)
Hay:
Có lửa của nụ hôn
Bay bốn ngàn cây số
(Nói với con)
Và rất nhiều khi nó là định tính:
- Một mình đêm
- Anh chát một mình
(Bài thơ chợt đến tặng tiên)
- Đêm mạng rớt
- Chỉ có gió cứ lồng lên thành bão/Anh không thể nào nhặt lên được những mảnh hạt lời anh gọi em
(Anh gọi tên em)
- Xa
- Gió vào nhà hồ lô cửa khép/Một mình anh biết gõ cửa phương nào...
( Khất thực )
- Em đom đóm lập loè bên bờ dậu/ta một mình thức ngủ một mình ta (Có khi)
- Không một dáng người không một lời mê sảng (Hà Nội ba giờ sáng)
- Bên Hồ Gươm anh gọi lặng im (Bên Hồ Gươm)
- Anh đứng ngồi như một chú mèo hoang (Giật mình nghe tiếng gió)
- Chiều đơn côi sóng bỗng bạc đầu (Nói với em)...
Có thể thống kê nhiều hơn nữa những câu thơ bài thơ nói về nỗi cô đơn trong "Đám mây hình thiếu phụ".
Vì sao Vương Cường cô đơn đến vậy? Đó chính là do người đàn bà của cuộc đời anh chỉ là một ảo vọng.
      Ai cũng nhiều lần ngắm mây trời và tuỳ theo tâm trạng của mình mà gán cho những đám mây kia những hình thù nào đó. Vương Cường nhìn thấy đám mây hình thiếu phụ hoặc là anh tưởng tượng ra như thế. Chắc chắn chỉ vài phút sau đám mây sẽ biến dạng sẽ không còn mang hình thiếu phụ nữa. Cái phiêu diêu cái vô thực còn được thể hiện qua cách anh gọi "nàng" là "Tiên". Tôi sẽ không phân tích khía cạnh trân quý của cách gọi tôi chỉ muốn nói là người đàn bà của anh rất xa vời và với anh đó chỉ là ảo vọng.
Vì nó là ảo vọng nên tác giả mới:
Chiều chiều giữa hoàng hôn cánh đồng
Ngóng về chân trời xa
(Anh gọi tên em)
Ảo vọng không bao giờ có thể tìm đến có thể với tới:
Anh vượt mấy ngàn cây số
chỉ để ở với Cần Thơ một mình
...Cần Thơ như căn phòng hút hết dưỡng khí
chỉ còn anh với chân không
(Mặc định với Cần Thơ)
Ảo vọng ấy là ngày xưa xa lắm rồi là ngày nay không có thực và là ngày mai không biết đến bao giờ:
Bao giờ cho đến mùa thu
Anh nắm tay em trở về cổ tích
      Thơ ảo diệu vì nó vốn là thế và nó phải là thế.
Vương Cường bày tỏ miêu tả sự cô đơn nhưng nếu anh chỉ dừng lại ở đó thì tôi sẽ không bao giờ có bài viết này.
Suốt cả tập thơ tôi cố bới lông tìm vết mà không sao tìm ra một lời oán trách một thoáng giận hờn. Anh dành riêng một bài để "Nói với em" - bài thơ chất chứa suy tư và tràn đầy tính Thiện trong đó anh "chờ có ngày đến được với em" và vẫn tin là em đang "căng mắt đợi chờ".
Sự thuỷ chung đến từ anh và anh muốn là cũng đến từ "người đàn bà ảo vọng" kia. Tình yêu mãnh liệt đầy tin tưởng nơi chính mình và nơi người thiếu phụ "đám mây màu hồng". 
     
Tình yêu trong thơ Vương Cường là thứ tình yêu thánh thiện có thể nói là tình yêu phi vật thể nó là mây trời sông núi nó là gió là hoa cũng giống như bao nhà thơ khác đã đang và sẽ viết nhưng lại rất Vương Cường ở chỗ mây trời sông núi gió hoa kia là chính Vương Cường chứ không phải anh mượn chúng để nói hộ lòng mình.
      Vương Cường đã vươn lên thêm một nấc thang giá trị nữa khi anh nhận thức được rằng dù nỗi cô đơn của anh có to đến mấy có lớn đến chừng nào thì cũng không thể so sánh với sự hy sinh của các bạn đồng đội đã bỏ mình cho Tổ Quốc quyết sinh:
Giờ bạn cỏ non hát về tương lai
giờ bạn thông ru bảo tàng lòng đất

Tôi mơ làm chó đá
đứng canh chừng lãng quên
     
Cả tập thơ có nhiều câu thơ hay mà sao tôi lại thích nhất hai câu cuối  vừa trích dẫn. Phải nhận thức được cái "tôi" là gì trong cuộc đời này trong vũ trụ này và phải có cái tình với người như thế nào thì nhà thơ mới viết được hai câu thơ mộc mạc mà xao xuyến lòng người đến vậy.
     
Thật bất ngờ: một con người luôn cô đơn lại thèm được thêm một lần nữa cô đơn - con chó đá lặng lẽ canh chừng cho những cô đơn khác đau đớn hơn khỏi bị lãng quên xâm thực! Sự phát triển nhân văn này của nỗi cô đơn trong thơ Vương Cường làm cho sự cô đơn trong thơ anh không đơn độc không côi cút nó đón nhận sự chia sẻ và trân trọng từ người đọc.
     
Là nhà nghiên cứu Vương Cường không thể không tìm cách phân tích chính bản thân mình cũng như lý giải cuộc đời. Và anh đã tìm ra được một "Hằng số".
Hằng số là đại lượng bất biến trong mọi trường hợp. Tình yêu của Vương Cường là hằng số. Nó như hàng cây dẫu có ngoằn ngoèo nhưng vẫn nói lời chân thật như trăng có bị che khuất vẫn dịu dàng như hơi thở như sông biết tránh dãy núi vô duyên chắn ngang trước mặt lòng vẫn lao về với biển...
    
Người đàn ông chung tình trong thơ Vương Cường nhận thức được đầy đủ mình đang yêu luôn yêu và người đàn ông đó có quyền kiêu hãnh:
Có trái tim kiêu hãnh đập bên trời hằng số với thời gian...
*
*   *
     
Tôi không có ý định phân tích kỹ thuật thơ Vương Cường. Đó là việc của các nhà chuyên môn. Tôi chỉ muốn tìm câu trả lời cho câu hỏi:
Có gì đó từ chân trời nào đó
Hút hồn tôi suốt năm tháng ăn mày
      Và tôi đã tìm ra câu trả lời cho riêng mình.
Chỉ ở những nhà thơ đích thực mới có cái cô đơn của người nghệ sỹ đi tìm cái đẹp chân chính cái cô đơn của triết gia muốn đi đến tận cùng của nhận thức.

PCT

Xin về làm tư liệu

Tôi mơ làm chó đá
đứng canh chừng lãng quên

Cả tập thơ có nhiều câu thơ hay mà sao tôi lại thích nhất hai câu cuối vừa trích dẫn. Phải nhận thức được cái “tôi” là gì trong cuộc đời này trong vũ trụ này thì nhà thơ mới viết được hai câu thơ mộc mạc mà xao xuyến lòng người đến vậy.

-----------
Chào Anh! 2 câu thơ này của Vương Cường em đã mê từ cách đây gần 10 năm rồi Anh ạ. Khi nghe Vương Cường đọc trong một buổi uống cà fe đầy gió nắng bụi của chiều Hà Nội. Em lập tức xin ngay đăng ngay vào tạp chí và rất nhiều độc giả của cuốn tạp chí này mê như em. Hôm nay tình cờ lại đọc bài viết rất sâu lắng của Anh viết ra từ tấm lòng độc giả từ tấm chân tình anh em bạn bè chws không chỉ là một bài phê bình.
Cám ơn Anh đã cho đọc một bài viết hay. Chúc Anh khỏe viết nhiều và mãi HÂM!

Viết bởi HA 27 Mar 2010 14:55

Kg anh Lão Hâm.
Không ngờ em được đọc một bài viết giới thiệu phê bình thơ cũng "đẫm" chất thơ thế. Rất hay. Tình cờ em có được đọc bài viết của bạn VKN về Đám mây mang hình thiếu phụ của tác giả Vương Cường nhưng khi đọc bài này của Lão Hâm ko biết có phải do thiên vị ko...mà em thấy dường như đàn ông dễ hiểu đàn ông hơn? Cũng như đàn bà cũng dễ hiểu nỗi cô đơn của đàn bà hơn? Chắc anh Vương Cường những ngày này ko có cảm giác cô đơn nữa vì ít nhất có hai người bạn đọc tâm đắc và chia sẻ với mình?

Thật ra làm người càng hiểu biết càng trí tuệ và sống tử tế cũng càng cô đơn. Nhưng khi nỗi cô đơn đó được san sẻ thì nó thành sự...đồng thuận cô đơn. Thì xin hãy lấy đó làm...hạnh phúc.

Một lần nữa cảm ơn anh Lão Hâm. Xin chúc mừng anh Vương Cường dù KD chưa được ngắm trực tiếp "Người thiếu phụ mang hình đám mây"

Viết bởi Kim Dung 27 Mar 2010 16:52

Gửi HA
Hai câu thơ này của Vương Cường em đã mê từ cách đây gần 10 năm rồi Anh ạ. Khi nghe Vương Cường đọc trong một buổi uống cà fe đầy gió nắng bụi của chiều Hà Nội. Em lập tức xin ngay đăng ngay vào tạp chí và rất nhiều độc giả của cuốn tạp chí này mê như em. Hôm nay tình cờ lại đọc bài viết rất sâu lắng của Anh viết ra từ tấm lòng độc giả từ tấm chân tình anh em bạn bè chws không chỉ là một bài phê bình.
--------------------
Chứng tỏ câu thơ hay là không thể giả vờ? Nó phải đi ra từ ruột gan người làm thơ.
Thực ra đây không hẳn là một bài giới thiệu - phê bình thơ vì trong bài này tôi ít chú ý đến mặt nghệ thuật của tập thơ. Tôi muốn nêu bật cái Lý ở gốc của Tình trong thơ Vương Cường.
Cám ơn HA đã cùng chia sẻ.

Viết bởi pcthang 27 Mar 2010 17:28

Gửi Kim Dung
...ko biết có phải do thiên vị ko?
------------------
Chắc chắn là có 1 5% thiên vị. Trong khoa học kỹ thuật sai số đó là quá nhiều nhưng trong thi ca thì có thể chấp nhận được?
Thật ra làm người càng hiểu biết càng trí tuệ và sống tử tế cũng càng cô đơn.
------------------
Đàn bà cũng nói y như đàn ông đó thôi?
Xin chúc mừng anh Vương Cường dù KD chưa được ngắm trực tiếp "Người thiếu phụ mang hình đám mây"
------------------
Ok anh sẽ nói khéo với anh VC để xin thêm một cuốn cho em.

Viết bởi pcthang 27 Mar 2010 17:38

Vương Cường

Chỉ cần NH nhắc tên bài thơ thôi cũng biết việc gửi tập thơ đi xa là cần thiết! Chúc NH mọi sự như ý nhé!

Lương Nguyệt Hồng

Gởi anh Vương Cường

" ĐÊM SÀI GÒN- ĐÊM KHÔNG NGỦ
GIÂT MÌNH NGHE TIẾNG GIÓ - XA -gọi về
SÁNG NAY nhận tập thơ người
HOÀNG HÔN MUỘN đến một ngày Vĩnh Long
TÔI MƠ một thoáng Tây Đô
Để nghe MẶC ĐỊNH CẦN THƠ một lần"
Rất vui vì anh đã gởi tặng tập thơ đến từ rất xa
Chúc anh khỏe và hạnh phúc anh nhé

Vương Cường

Cảm ơn TT nhiều nhé!

thanhthuy1959

@Anh Vương Cường !

Chúc mừng anh VC đã thêm một người đọc rất hiểu anh là anh Phan Chí Thắng !
Chúc mừng anh Phan Chí Thắng (người đọc tập thơ)đã rất tường minh nỗi cô đơn đáng yêu và đáng trân trọng
của tác giả thơ!
Hì hì...TT chia vui cùng 2 anh :VC và PCT nhé!Thật trân trọng những cảm xúc trong thơ anh VC và bài viết của anh PCT !